بازی

کلمه بازی در لاتین معادل play، game، sport و enactment است که بعضا معانی متفاوتی دارد. در فارسی بازی معادل تفریح و لعب و بمعنی رفتار کودکانه و غیرجدی است که مایه سرگرمی شود و بصورت ذهنی یا جسمی انجام شود. کلمه playing در روان‌شناسی و رفتارشناسی بمعنی طیفی از فعالیت‌های اختیاری و با انگیزش درونی است که بصورت طبیعی همراه با تفریح و شادی انجام می‌شود و گرچه اغلب توسط کودکان و جوانان بکار میرود ولی در فعالیت بزرگ‌سالان نیز مناسب است و حتی در غیرانسان‌ها با سطح تکامل بالاتر رخ میدهد. بازی (game) یک play ساختمند است که اغلب برای تفریح و نیز اهداف آموزشی بکار می‌رود و متمایز از کار است که برای دستمزد انجام می‌شود و متمایز از هنر است که بیشتر بیان یک عنصر زیباشناسانه یا ایدئولوژیک است، گرچه مرز بین آنها چندان واضح نیست. از اجزاء مهم بازی می‌توان به هدف بازی، قوائد بازی، چالش‌های بازی و تعامل بین بازیگران اشاره کرد. بنابرین بازی مستلزم محرک‌های ذهنی و فیزیکی یا هر دو است و موجب توسعه مهارت‌ها میشود و بعبارتی بازی نوعی تمرین برای اهداف آموزشی، مدل‌سازی و روان‌شناسی است.

بازی اشکال متفاوتی دارد. اولین بازی توسط هابیل فرزند آدم آغاز شد که برادرش را کشت و به تقلید از کلاغی او را دفن کرد و همسرش را تصاحب نمود. بازی به هر دو مفهوم بالا طیف وسیعی از رفتارها را شامل می‌شود. شاید ساده‌ترین آنها طناب‌کشی باشد که دو گروه دو سر طنابی را گرفته و به سمت خود می‌کشند و برنده گروهی است که گروه مقابل را به زمین خود می‌کشد. پیچیده‌ترین بازی‌ها در عصر کنونی در حوزه سیاست رخ می‌دهند که هر روز نمونه‌های آن را منطقه خودمان می‌بینیم که تفریحی برای بازیگران اصلی و جنگ و تخریب و سرنوشت شوم برای مردم منطقه است. شاید قدیمی‌ترین بازی بشر نوعی دوزبازی بوده باشد ولی ‌اکنون طیف گسترده‌ای از بازی در مفهوم تفریحی و بازی در مفهوم دیگر است.

بازی در مفهوم مدرن آن در مطالعات اقتصادی و تعامل میان افراد در شرایط انحصار دوگانه بین دو شرکت تولیدی یا خدماتی آغاز شد و بعدها در حوزه‌های دیگر بکار رفته و وقتی از ریاضیات در تحلیل حرکت‌ها و بدست آوردن بهترین راه حل (نقطه تعادل بازی) استفاده شد، نقش و اهمیت آن در زندگی انسان مدرن جدی‌تر شد و بتدریج در حوزه‌های بسیاری عملاَ بکار گرفته شد و علم جدیدی تحت عنوان «تئوری بازی» شکل گرفت که در برخی شاخه‌ها منجر به اخذ جایزه نوبل برای حل ریاضی برخی بازی‌ها گردید. امروزه تئوری بازی به عنوان یک شاخه فرعی از علوم ریاضی در دانشکده‌های مربوطه تدریس و تحقیق می‌شود. علوم دیگر نیز به فراخور حال از مزایای آن بهره می‌برند. در علوم زیستی مبحث «استراتژی‌های تکاملی پایدار» از جمله مواردی است که در نبرد بین گونه‌ها از این علم استفاده شده است. اندیشه‌ جنگ در ذهن رهبران دو کشور، تصمیم یک شرکت برای ورود به یک بازار جدید، رهبری دو دسته‌بندی مخالف در جنگ شهری و کوشش برای مذاکره جهت صلح موقت، ضربات پنالتی انتهای یازی فوتبال، انتخاب محل زدن سرویس در بازی تنیس، معاملات و خرید و فروش بازیگران فوتبال در لیگ‌ها، تعامل دو جنایتکار در فضای زندان، مذاکره دو هم‌اطاقی برای تقسیم کار خانه و... از موارد بازی هستند.

در مباحث زیر مهم‌ترین بازی‌ها در حد شناخت عمومی آنها معرفی شده و برجسته‌ترین خصوصیات و احیاناَ شیوه محاسبه و یافتن نقطه تعادل آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. همانگونه که گفته شد، درک راه حل‌، نتایج و برآمدها در انواع بازی مستلزم بکارگیری اصول ریاضی و مدل‌سازی‌ است که از حوصله این سایت خارج است. مطالب بیشتر در برخی سایت‌ها ارائه شده و قابل مراجعه است.

بازی

بازی یک فعالیت ساختمند است که بمنظور تفریح و گاه آموزش مورد استفاده قرار می‌گیرد. بازی متفاوت از کار است. کار براي دریافت مزد یا پاداش انجام می‌شود. همچنین بازی متفاوت از هنر است. هنر برای بیان ایده‌ها بکار مي‌رود. البته حد تمایز مشخصی بین این سه وجود ندارد زيرا بسیاری از بازی‌ها نقش کار یا هنر را نيز بازي مي‌كنند. اجزاء اصلی بازی شامل «هدف»، «قائده»، «چالش» و «تعامل» است... ادامه

تئوری بازی

تئوري بازي، مطالعه «تصميم‌سازي»‌ استراتژيك و بعبارتي مطالعه مدل‌هاي رياضي برخوردها و همکاری‌های بین تصميم‌ساز‌هاي استراتژيك هوشمند است و با اندكي اغماض مي‌توان آن را «تئوري تصميم‌ تعاملي» ناميد. مفاهیم تئوری بازی زمانی بکار میرود که عمل و نقش بيش از يك عامل (افراد، گروه‌ها، شرکت‌ها و یا هر ترکیبی از اینها) روی هم اثر می‌گذارند. تئوری بازی زبانی را ارائه میدهد که بتوان سناریوهای استراتژیک را فرموله کرد، ساختار آن را معین نمود، آنها را تجزیه و تحلیل کرد و فهمید... ادامه

مدل حد آستانه‌ای رفتار جمعی

چون تئوری اجتماعی به شرح رفتارها و ارزش‌های نهادینه شده میپردازد، لذا مطالعه رفتارهای غیر قابل درک در تئوری سیستماتیک، موقعیت محیطی پیدا کرده است. الگوهای رایج چگونه از انحرافات آن باز شناخته میشوند. در حوزه رفتار جمعی، نورم‌ها یا عقاید، در موقعیتهایی ظاهر میشوند که اشخاص مسن در جامعه نبوده و یا مقدار کمی از سنن اجتماعی وجود داشته و باقی مانده باشد. دانستن نورم‌ها، ترجیحات، انگیزه‌ها و عقاید افراد در رفتار اجتماعی آنها، در اغلب موارد شرایط لازم و نه کافی برای توصیف اعمال آنها می‌باشد... ادامه

رقابت و همكاري: جان نش

زندگي‌نامه «جان نش» بخوبي در فيلم «یک ذهن زیبا» به كارگرداني ران هاوارد (و بازي راسل كراو) تصوير شده است. نش ریاضیدان بود و در سال 1994 جایزه نوبل اقتصاد را بدلیل فعالیت‌هایش در تئوری بازی برد. تئوری بازی شاخه‌ای از علم ریاضی است که از مدل‌های رسمی برای مطالعه «ساختارهای انگیزشی» استفاده می‌کند. تئوری بازی نه تنها در علم اقتصاد بلکه در بیولوژی تکاملی، سیاست، استراتژی‌های نظامی و روابط بین‌الملل و دیگر شاخه‌ها کاربرد دارد... ادامه

تئوری تصمیم

تئوری تصمیم در علم اقتصاد، فلسفه، ریاضی و آمار برای تشخیص ارزش‌ها و عدم حتمیت‌ها و دیگر موارد مرتبط با اتخاذ یک تصمیم خاص، خردمندی آن و تصمیم بهینه منتج از آن بکار می‌رود. تئوری تصمیم ارتباط نزدیکی با تئوری بازی دارد که در آن تعامل‌ میان بازیگرانی مطرح است که منافع متضادی (حداقل بصورت جزئی) دارند که تصمیم آنها بر دیگری اثر می‌گذارند... ادامه

بازي‌هاي هماهنگي

در تئوري بازي، بازي‌هاي هماهنگي به بازي‌هايي اطلاق مي‌شود كه چند تعادل نش استراتژي خالص دارند و بازيگران از استراتژي‌هاي مشابه يا استراتژي خود استفاده مي‌كنند. اين بازي‌ها در علوم اجتماعي و از جمله اقتصاد بكار ميروند. در اين علوم بدنبال وضعيت‌هايي هستيم كه همه طرف‌ها بتوانند منافع متقابل خود را جامه عمل بپوشانند. اين فقط از طريق اتخاذ تصميم‌هاي متقابل امكان‌پذير است. يكي از آنها انتخاب استانداردهاي فني است... ادامه

فاجعه عمومي

وقتي چند نفر بصورت مستقل و به شيوه‌اي خردگرايانه در مورد منابع خود به مشورت مي‌پردازند، در نهايت منبع محدود در اختيار خود را تخليه مي‌کنند حتي اگر براي آنها روشن باشد که اين کار به نفع درازمدت هيچيک از آنها نيست. اين مطلب اولين بار در مقاله «تراژدي عمومي» در مجله علم توسط گارت هاردين (1968)‌ منتشر شد. تئوري هاردين بارها در مباحث توسعه پايدار، ‌رشد اقتصادي و محافظت محيطي بکار رفت. اموال عمومي شامل جو، ‌اقيانوس‌ها، ‌رودخانه‌ها، ‌خزانه‌ ماهي‌ها، ‌باغ‌ها و پارک‌هاي ملي و هر گونه منبع اشتراکي ديگر است... ادامه

بازي اولتيماتوم

فرض كنيد با دوست‌تان در خيابان راه ميرويد. كسي نزديك‌تان مي‌شود و بسته پول يك ميليوني به شما نشان مي‌دهد و مي‌گويد اين مال شما است به شرطي كه با دوست‌تان تقسيم كنيد و او هم رضايت داشته باشد. شما مي‌توانيد هر مقداري از اين پول را برداشته و باقيمانده را به دوست‌تان بدهيد ولي اگر او مقدار پيشنهادي‌تان را رد كرد همه پول به صاحب اوليه‌اش باز مي‌گردد. در چنين شرايطي چه مي‌كنيد؟ بازي بالا بازي اولتيماتوم نام دارد... ادامه

بازی قلدر

بازی قلدر یکی از بازی‌های حوزه اقتصاد تجربی و شبیه بازی اولتیماتوم است که اولین بار توسط «دانیل کانمان» (روان‌شناس آمریکایی با اصلیت اسرائیلی و محقق در زمینه روان‌شناسی قضاوت، تصمیم‌سازی، اقتصاد رفتار و روان‌شناسی کل‌نگر) و همکارانش معرفی شد. نتایج بررسی‌ها شواهدی علیه مفهوم انسان خردمند خودنگر (انسان اقتصادی یا هومو اکونومیکوس) بدست می‌دهد گرچه نتیجه‌گیری‌هایی که از این مطالعات بعمل می‌آید مورد چالش است... ادامه

بازی صد پا

بازي صدپا یک بازی بسيط است که در آن دو بازيگر در نوبت خود دست به «انتخاب» تقسيم يا «پاس» بازي ميزنند يعني يا سهم بيشتر را برداشته و سهم کمتر را به رقيب مي‌دهد و يا بازي را به رقيب وا مي‌گذارند. هر بازيگر در دور‌هاي بعد پول بيشتري بدست مي‌آورد. از طرفي فرد مي‌داند که اگر بازي را پاس بدهد ولي در دور بعد رقيب بازي را ‌انتخاب کند به ضرر او تمام مي‌شود. اين بازي مثل ديلماي زندان مشهور نيست ولي تضاد بين منفعت شخصي و طرف مقابل را بازتاب مي‌دهد که در معاملات مردم بوفور ديده مي‌شود... ادامه

بازی دیو و دلبر

بازي ديو و دلبر (غول و شاهزاده) در تئوري بازي، يک بازي تعقيب و گريز یا جستجو با دو بازيگر و از نوع جمع صفر است. ديو بدنبال دلبر مي‌گردد و قصد گرفتنش را دارد و زمان مورد نياز آن، برآمد بازي است. ديو و دلبر در اطاقي تاريک (با هر شکل) بسر مي‌برند ولي از محدوده اطاق آگاه هستند. گرفتن دلبر توسط ديو بمعني آن است که فاصله آنها در شعاعي باشد که ديو بتواند دلبر را بگيرد و لذا در مقايسه با ابعاد اطاق بمراتب کوچک‌تر است. ديو باهوش است و با سرعت معيني حرکت مي‌کند. دلبر نيز امکان هر گونه حرکت آزادانه در برابر او و درون اطاق را دارد... ادامه

نبرد‌ها جنس‌ها

در تئوري بازي، نبرد جنس‌ها نوعي بازي هماهنگي دونفره است. زوجي مي‌خواهند غروب امروز همديگر را جايي در بيرون خانه ببينند. شوهر علاقه به فوتبال و زن علاقه به اپرا دارد. شايد يادشان برود كه قول داده‌اند و لذا شوهر به فوتبال و زن به اپرا برود. این فراموشی بخشي از بازي و بعنوان اطلاعات عمومي بازي است. از طرفي هر دو دوست دارند حتي‌المقدور يك جا بروند و كنار هم باشند. اگر نتوانند با هم ارتباط برقرار كنند به كجا خواهند رفت؟... ادامه

دیلمای شام

بازی شبیه دیلمای زندان با چندبازیگر که هر یک قصد دارد پاداش خود را افزون کند. چند نفر به شام میروند و سفارش غذا میدهند. هر یک گمان میبرد که اگر سفارش غذای گران بدهد دیگران جور آن را می‌کشند. هر یک از آنها غذایی سفارش میدهد که از غذای مصرفی عادی او گران‌تر است. نتیجه بازی درست همان چیزی است که هر یک از آنها در ابتدا سعی داشت از آن اجتناب کند: خرج بیشتر و ضرر بیشتر هر فرد... ادامه

اثر تماشاچی

وقتی مردم با موارد فوریت‌دار مثل صحنه تصادف روبرو می‌شوند،‌چگونه عکس‌العمل نشان می‌دهند. تعداد تماشاچی، واکنش دیگران به صحنه،‌پخش مسئولیت ،‌ابهام و چسبندگی از جمله عواملی است که نوع برخورد آدمیان به صحنه را رقم میزند. کیتی ژنووز بمدت نیم ساعت در معرض تهاجم یک قاتل سریالی بود و عاقبت کشته شد ولی هیچ یک از 38 نفری که از نزدیک شاهد این صحنه بودند اقدام خاصی نکردند... ادامه

نقطه کانونی یا نقطه شیلینگ

در تئوری بازی ،‌نقطه کانونی یا نقطه شیلینگ راه حل انتخابی فرد در زمانی است که هیچ ارتباطی با بازیگر دیگر ندارد و انتخاب او طبیعی ،‌خاص و مرتبط تلقی می‌شود. اگر از کسی بخواهیم ناشناسی را که فردا به شهرمان می‌آید دیدار کند. اگر هیچ اطلاعی از او نداشته باشد برای یافتن او چه زمانی و به کجا خواهد رفت؟ ... ادامه

دیلمای داوطلب

حادثه‌ای رخ می‌دهد. مردم با چه ضریبی داوطلب شرکت در آن حادثه می‌شوند. فرضا قتلی رخ داده است. مردمی که شاهد آن بوده‌اند، با چه احتمالی به پلیس آن را خبر می‌دهند؟ آیا افراد خودرا فدای منفعت عمومی می‌کنند یا نه؟ موش فرعون (میرکت )‌در طبیعت دیلمای بازی داوطلب را برمیگزیند و در حالی که خود نگهبانی می‌دهد، دیگر افراد به خوردن مشغول میشوند ... ادامه

بازی برش کیک

بازی برش کیک مسئله ای در حوزه تقسیم عادلانه است. مادری می‌خواهد کیکی را بین دو بچه تقسیم کند. بهترین راه حل این است که کیک را به یکی بدهد تا آن را هر طور که خواست تقسیم کند. بازیگر دوم باید پیشنهاد نفر اول را بپذیرد و یکی از قطعه‌ها را بنا به میل خود بر دارد و دیگری را به نفر اول (پیشنهاددهنده) واگذارد ... ادامه

بازی جور کردن سکه‌ها

بازی برای نشان دادن استراتژی‌های یا مخلوط و تعادل نش استراتژی مخلوط است. بازی بنی دو نفر اجرا می‌شود. هر یکاز دوبازیگر یک سکه دارد . آنها دستشان را پشت سر میبرند و با هم جلو میآورند . شیر یا خط بودن سکه‌ها و جور بودنشان بررسی می‌شود... ادامه

استراتژی در تئوری بازی

بازی برای نشان دادن استراتژی‌های یا مخلوط و تعادل نش استراتژی مخلوط است. بازی بنی دو نفر اجرا می‌شود. هر یکاز دوبازیگر یک سکه دارد . آنها دستشان را پشت سر میبرند و با هم جلو میآورند . شیر یا خط بودن سکه‌ها و جور بودنشان بررسی می‌شود... ادامه

سرایت رفتار

سرایت رفتار یا رفتار‌های مسری در واقع انتقال ناخود آگاه یک عمل یا هیجان از فردی به فرد دیگر است. هر یک از ما در روز نمونه‌های زیادی از این رفتارها را تجربه می‌کنیم و خوشحالی، ‌خشم و افسردگی دیگران را دریافت می‌کنیم. این عمل سرایت، یک فرایند بیولوژیکی و اجتماعی است.... ادامه

بازی سنگ-کاغذ-قیچی

یک بازی دو نفره که بازیگران همزمان دستشان را دراز می‌کنند و یکی از سه شکل قیچی، کاغذ و سنگ را نشان میدهند. سنگ قیچی را میبرد. قطچی کاغاز را میبرد و کاغذ سنگ را میبرد. اگر هر دو بازیگر شکل مشابه آوردند بازی تمام می‌شود.... ادامه

مفتخوری و پرداخت اجباری

مفتخوری به معنی خصلتی است که از منابع، کالاها و خدمات موجود فردی بهره برداری کند ولی هزینه آن را نپردازد. این حالت در اقتصاد بخصوص در زمینه کالا‌های عمومی دیده می‌شود خدمت یا پرداخت اجباری درست عکس مفتخوری است و شخص مجبور میشود هزینه کالا و خدماتی را بپردازد بدون اینکه منفعتی ببرد سربازی در ایران از این نوع هست... ادامه

بازي بن‌بست

در تئوري بازي، ‌بازي بن‌بست زماني است که هر يک از بازيگران يک استراتژي غالب دارد و تعادل از نوع بهينه پارتو است و عملي که براي هر دو طرف بيشترين سود را دارد بازي غالب هم هست (دياگرام). در واقع بازي بن‌بست شبيه ديلماي زندان است که در آن هر بازيگر اميدوار است که رقيب با او همکاري کند ولي خودش همکاري نکند. شرايط عمومي بازي با توجه به دياگرام بصورت زير است... ادامه

بازي بدفرجام

بازي بدفرجام بازي ساده‌اي در اقتصاد تجربي و شبيه بازي ديکتاتور است. بازيگر اول يا (پيشنهاددهنده) بين دو نوع تقسيم يک جايزه، تصميم مي‌گيرد: الف- گزينه اول تقسيم ناعادلانه است و قسمت عمده جايزه نصيب فرد پيشنهاددهنده مي‌شود و مقدار کمي هم به بازيگر دوم مي‌رسد. ب- گزينه دوم تقسيم عادلانه‌تر است و سهم بيشتري از کيک اوليه به نفر دوم مي‌رسد و باقيمانده براي بازيگر اول مي‌ماند. ... ادامه

رقابت کورنو

رقابت کورنو يک مدل اقتصادي براي توصيف ساختار‌هاي صنعتي است که در آن شرکت‌ها بر سر مقدار توليد محصول رقابت مي‌کنند و هر يک مستقل از ديگري به تصميم مي‌رسد. «آنتوان اگوستين کورنو» (77-1801) اين مدل را با مشاهده رقابت بر سر يک انحصار دوطرفه چشمه‌هاي آب معدني بکار برد... ادامه

قهوه‌خانه ال-فارول

پدیده قهوه‌خانه ال-فارول، در حوزه تئوری بازی در سال 1994 توسط «دبلیو بریان آرتور» و بر اساس قهوه‌خانه‌ای در سانتافه نیومکزیکو پیشنهاد شد. جمعیت معینی از مردم در شهر زندگی می‌کنند. پنجشنبه شب‌ها همه افراد می‌توانند برای خوشگذرانی به قهوه‌خانه بروند ولی قهوه‌خانه کوچک است و اگر شلوغ باشد کسی که آنجا میرود لذت نمی‌برد... ادامه

بازي بلوتو

بازي‌ بلوتو يا بازي «تقسيم يک دلار» يک بازي دونفره با جمع صفر است که در آن بازيگران وظيفه دارند بصورت همزمان منابع محدود را بين چند نفر (ميدان نبرد) تقسيم کنند. بازيگري که بيشترين منبع را به ميدان نبرد بدهد ميدان را مي‌برد و برآمد آن برابر تعداد نبردهايي است که برده است... ادامه

فرسودگی برنامه‌ریزی‌شده

فرسودگی برنامه‌ریزی‌شده، تصمیم مدیریتی یک شرکت برای ساخت فراوره‌هایی است که در دوره زمانی معینی فرسوده شده و از کار می‌افتند. هدف اصلی آن این است که مصرف‌کنندگان، کالای این کارخانه را نه یک بار بلکه چند بار متوالی خریداری کنند. بدیهی است که این برنامه موجب افزایش تقاضا برای فراورده‌های کارخانه می‌شود زیر مصرف‌کنندگان باز هم برای خرید به شرکت مراجعه می‌کنند. آنها هر سال بر می‌گردند... ادامه

فرضیه پنجره‌های شکسته

تئوری پنجره‌های شکسته یک فرضیه جرم‌شناسی در راستای ایجاد هنجار اجتماعی و نوعی سیگنال‌دهی برای توسعه خرابکاری و رفتار ضداجتماعی در حومه شهرها است. بر اساس این تئوری پایش مستمر حومه شهر‌ها از نظر نقض جزئی قوانین، شرب خمر در ملأ عام و فرار از موانع پلیس، منجر به نظم‌پذیری و قانون‌گرایی بیشتر جامعه می‌شود و از قانون‌شکنی بیشتر جلوگیری می‌کند. بعبارت بهتر بی‌توجهی به جرائم کوچک پیامی برای مجرمین بزرگ‌تر است و به آنها اعلام می‌دارد که جامعه از هم گسیخته و آماده عمل آنها است. برعکس مقابله با جرائم کوچک به این معنی است که اگر پلیس تحمل این خطا‌های کوچک را ندارد، با جرائم بزرگ‌تر برخورد تندتری خواهد داشت!... ادامه

استیگمرجی

استیگمرجی هماهنگی غیرمستقیم بین یک عامل و عمل افراد دیگر موجود در گروه است. رد پای حاصل از عمل یک فرد مشخص، ‌عمل بعدی همان فرد یا افراد دیگر را شکل می‌دهد و اعمال بعدی یکدیگر را تقویت کرده و بطور خودبخود یک فعالیت سیستماتیک ایجاد می‌شود. استیگمرجی شکلی از خودسازمانی است و بدون نیاز به برنامه‌ریزی، کنترل و حتی ارتباط مستقیم بین عوامل، ساختار ظاهراً هوشمندی ایجاد می‌کند. استیگمرجی در نتیجه همکاری مؤثر افراد ساده‌ای شکل می‌گیرد که فاقد حافظه، ‌هوش و حتی آگاهی از یکدیگر می‌باشند... ادامه

سیاست تحمل صفر

سیاست تحمل صفر بمعنی مجازات خودکار هر گونه نقض قوانین توسط افراد است که با هدف از بین بردن رفتار‌های نامناسب متجاوزان بکار می‌رود. این سیاست از اعمال قدرت و تخفیف مجازات خاطیان ولو در شرایط خاص ممانعت بعمل می‌آورد و بدون توجه به مجرمیت فرد، ‌شرایط تخفیف و تاریخچه موضوع، مجازات‌ از پیش تعیین‌شده اعمال می‌شود... ادامه

اثر دهانه بطری

مفهوم دهانه بطری بطور استعاری از دهانه بطری گرفته شده که سرعت روان شدن مایع درون آن را تعیین می‌کند. در بیولوژی دهانه بطری بمعنی کاهش اندازه جمعیت یک گونه بدلیل حوادث طبیعی یا در نتیجه فعالیت‌های انسانی است که تنوع خزانه ژنی جمعیت را کاهش می‌دهد... ادامه

تئوری صف

تئوری صف، مطالعه ریاضی خطوط انتظار و صف می‌باشد. مدل مورد استفاده در این تئوری، طول صف و زمان انتظار را پیش‌بینی می‌کند. تئوری صف شاخه‌ای از علم «تحقیق عملیات» است و نتایج آن برای تصمیم‌گیری در مورد منابع مورد نیاز برای کارهای خدماتی بکار میرود بدون اینکه سیستم دچار احتقان شود... ادامه

تحلیل سیستم

تحلیل سیستم در مفهوم عام آن بمعنی روش‌شناسی (و نه مجموعه ثابتی از روش‌ها) ‌است که در مورد یک سیستم یا مجموعه کل بکار رفته و تمام جنبه‌ها و عناصر و نیز تعامل آنها را واکاوی می‌کند. تحلیل سیستم، شبکه‌ای ایجاد می‌کند که در آن قضاوت متخصصین حوزه‌های مختلف در کنار هم قرار گرفته و معلوم می‌سازد چه باید کرد و در پرتو نیاز جاری و ‌آینده، بهترین عمل قابل اختیار چیست؟ تحلیل سیستم ارتباط نزدیکی با فرایند داده‌ها و اطلاعات دارد ولی قبل از اختراع کامپیوتر نیز وجود داشته است... ادامه

پنج قانون همکاری: چگونگی همکاری افراد جمعیت

جمعیت از افراد ساخته شده و رفتار جمعی از اکولوژی رفتاری و استراتژی‌های زندگی این افراد شکل می‌گیرد. به بیان تکاملی، ویژگی‌های جمعیت را زمانی می‌توان فهمید که تک‌تک افراد بررسی شوند. در واقع باید به مطالعه انتخاب‌های فردی (و در نتیجه توزیع فراوانی ژن) پرداخت که توسط نیروهای محیطی شکل می‌گیرد. در همکاری، فرد دهنده، هزینه c را پرداخت و گیرنده منفعت b را دریافت می‌کند. در بیولوژی، هزینه و فایده بر حسب شایستگی بیان می‌شود... ادامه

حراجی دلار

بازی حراجی دلار یک بازی چندمرحله‌ای است که همچون بازی دیلمای زندان، رفتار خردمندانه بازیگران موجب افزایش برخورد بین آنها می‌شود. بازیگرها با اطلاعات کامل و بر اساس توالی انتخاب‌های خردمندانه نهایتاَ به تصمیم نابخردانه می‌رسند. بازی ادامه می‌یابد و از مبلغ اولیه حراجی فراتر می‌رود، برخورد بین بازیگران افزایش می‌یابد و مبالغ بالای 1 دلار نصیب حراج‌کننده می‌شود... ادامه

اثرات آبشاری در جمعیت‌های غیرهمگن

عقیده دیگران تأثیر زیادی بر تصمیم ما دارد. لباسی که می‌پوشیم، ‌ماشینی که سوار می‌شویم، غذایی که می‌خوریم، تماماً تحت تأثیر عقاید عموم مردم است. حتی تصمیم‌های عمده زندگی‌مان از قبیل اینکه کدام مدرسه برویم تحت تأثیر انتخاب دیگران می‌باشد. نقش فشار معلمان بر رفتار بچه مدرسه‌ای‌ها را بخوبی می‌دانیم: بچه‌ها تحت تأثیر معلمان و مربیان خود ممکن است به سمت مصرف مواد مخدر بروند و یا به آن پاسخ «نه» بدهند. حتی بزرگ‌سالان نیز از این فشارها در امان نیستند: چه بسا حمایت ما از یک نامزد سیاسی و ایستادگی بر موضوعات عمومی تحت تأثیر افکار عمومی باشد و یا همسایگان ما آن را شکل دهند... ادامه

گروه‌‌باوری

گروه‌باوری یک پدیده روانی است که اعضاء گروه سعی دارند برخورد میان خود را بحداقل برسانند و بدون ارزیابی ریشه‌ای ایده‌ها و نقطه نظرات همدیگر به یک تصمیم مورد توافق عمومی برسند. گروه‌گرایی باعث می‌شود که اعضاء گروه بدون سؤال از کلمات رهبر گروه تبعیت کنند و هر گونه مخالفت با رأی و اجماع عمومی را بر نتابند. در اغلب موارد افراد باور فردی خود را کنار می‌گذارند و عقیده دیگران را می‌پذیرند. تصمیمات مبتنی بر گروه‌باوری نتیجه موفقیت‌آمیزی ندارند. افرادی که با تصمیم دیگران مخالفند یا باور گروه را نمی‌پسندند معمولاً سکوت می‌کنند و ترجیح می‌دهند بجای از بین بردن یکنواختی گروه، صلح را حفظ کنند... ادامه

قانون حداقل لیبیگ

قانون حداقل لیبیگ یا بصورت ساده «قانون لیبیگ» یا «قانون حداقل» یک اصل شناخته‌شده در علم کشاورزی است که در سال 1828 توسط «کارل اسپرنگل» توسعه یافت و بعدها توسط «یوستوس فون لیبیگ» رواج یافته و مشهور شد. لیبیگ را پدر صنعت کود می‌دانند. بر اساس این قانون، رشد گیاهان تحت کنترل مقدار کل منابع و مواد مغذی موجود در دسترس گیاه نیست بلکه کمیاب‌ترین منبع یا عامل محدود کننده رشد گیاه را کنترل می‌کند. این مفهوم اکنون تبدیل به یک مدل عمومی در مورد عوامل محدودکننده برای تمام موجودات زنده گردیده و شامل اثرات محدودکننده مواد شیمیایی اضافی و دیگر عوامل محیطی می‌شود... ادامه

توهم خودبرتربینی

توهم برتری یا خودبرتربینی نوعی اریبی ادراکی است که در آن افراد کیفیت و توانایی‌های مثبت خود را در همه زمینه‌ها (نیکوکاری تا عملکرد و توان کاری) در مقایسه با دیگران بیشتر می‌دانند و کیفیات‌ منفی خود را دست کم می‌گیرند. این پدیده دلایل مختلف دارد: به نظر آنها ‌دیگران مؤدب‌تر از آن هستند که بگویند چگونه فکر می‌کنند؛ افراد بی‌صلاحیت فاقد مهارت‌ لازم برای ارزیابی صحیح خود می‌باشند و سوم اینکه خود‌توهمی موجب محافظت از بهداشت روانی فرد می‌شود... ادامه

اثر دانینگ-کروگر

اثر دانینگ-کروگر نوعی اریبی ادراکی است که در آن فرد نسبتاً غیرماهر مبتلا به توهم خودبرتربینی می‌شود و به اشتباه توانایی خود را بیش از آنچه هست ارزیابی می‌کند. دانینگ و کروگر این اریبی را به ناتوانی ادراکی افراد غیرماهر برای تشخیص بیعرضگی و ارزیایی صحیح توانایی‌های آنها نسبت می‌دهد. از طرفی افراد ماهر صلاحیت نسبی خود را کمتر از مقدار واقعی آن برآورد کرده و به اشتباه فکر می‌کنند وظایفی که برای آنها ساده است چه بسا برای دیگران نیز ساده باشد. این اثر در نتیجه توهم درونی در افراد غیرماهر و بدفهمی خارجی در افراد ماهر شکل می‌گیرد: «ارزیابی غلط در افراد بی‌صلاحیت بدلیل خطا در مورد خود و ارزیابی غلط در افراد باصلاحیت به دلیل خطا در دیگران است» ... ادامه

تئوری محدودیت

تئوری محدودیت‌ها یک روش‌شناسی مفید و عملی برای تشخیص مهمترین عوامل محدودکننده است که در مسیر رسیدن به هدف وجود دارد. گام بعدی بهبود سیستماتیک آن محدودیت تا زمانی است که دیگر بعنوان عامل محدودکننده وجود نداشته باشد. پس از آن عامل جدید نقش عامل محدودکننده را بازی می‌کند و این چرخه ادامه دارد. در فرایند‌های تولید مواد، عامل محدودکننده نقش دهانه بطری را دارد ... ادامه

کتری کردن

کتری کردن یا آغل کردن یک تاکتیک پلیس برای کنترل جمعیت‌ در جریان اعتراضات و تظاهرات خیابانی است. پلیس خط محاصره‌ای ایجاد می‌کند و جمعیت را در منطقه محدودی نگه می‌دارد بطوری که معترضین تنها یک راه برای خروج دارند و آن هم در کنترل پلیس است. منطقه درون حلقه محاصره، کتری و عمل محاصره آنها کتری کردن نام دارد. معترضین مدتی به آب، غذا دستشویی و امثال آن دسترسی ندارند. در مورد کارکرد این تاکتیک اختلاف است و عده‌ای معتقدند این کار باعث اخلال در کار و زندگی تماشاچیان معمولی و معترضین می‌شود. در مارس 2012 کتری کردن بعد از یک چالش قانونی توسط دادگاه اروپایی حقوق بشر غیرقانونی شد ... ادامه

سلسله مراتب نیاز‌های مازلو

سلسله‌مراتب نیازهای مازلو سیستمی برای بیان نیازهای پیچیده بشر است که اغلب بصورت منشور نشان داده می‌شود. در قائده منشور نیازهای اولیه و در رأس آن نیاز خودشکوفایی قرار دارد. اگر چهار سطح پایین که آن را «نیازهای کمبود» می‌نامند تأمین نشوند، انسان دچار اضطراب و تنش می‌شود. پس از تأمین آنها است که فرد به مرحله خودشکوفایی میرسد. قبل از اینکه فرد انگيزشی برای رسیدن به نيازهای سطح بالاتري را داشته باشد بايد اساسي‌ترین نیاز‌های سطوح پایین‌تر تأمين شود. بعدها به این نظریه مازلو ایراداتی وارد شد و به اهمیت و نقش سن، فرهنگ، جغرافیا، وجود وضعیت جنگی و... بر نیاز‌های بشر تأکید شد... ادامه

اصل پارتو

اصل پارتو بمعنی آن است که در کار و زندگی، حدود 80 درصد نتایج از 20 درصد کوشش‌ها حاصل می‌شود و برعکس. این اصل که از توزیع پارتو تبعیت می‌کند، اولین بار توسط پارتو اقتصاددان مطرح شده و یک مشاور مدیریت آن را توسعه داد. اصل پارتو در حوزه‌های متفاوت از قبیل کار و کسب، اقتصاد، کامپیوتر، علم و ایمنی مشاغل بکار رفته و قابلیت پیش‌بینی ایجاد می‌کند... ادامه

کوچک زیباست

«کوچک زیباست» یک نظریه مبتنی بر پایداری و کتابی بهمین نام از ارنست شوماخر (1970) اقتصاد‌دان است که با دید انتقادی به اقتصاد غرب، فن‌آوری‌های کوچک‌تر را برای توانمندسازی مردم بویژه در کشور‌های جهان سوم مناسب می‌دانست. او با اشاره به ناپایداری اقتصاد مدرن غربی و با تأکید بر حفظ ‌منابع طبیعی، توسعه مناسب را استفاده از «اندازه متوسط» و «تکنولوژی متوسط» تعریف کرده و بهترین هدف کشورهای غیرپیشرفته را «بدست آوردن حداکثر مقدار رفاه با حداقل مقدار مصرف» می‌دانست. در دهه‌های اخیر بارها نظریه کوچک‌ زیباست صعود و نزول یافته است. آیا قرن حاضر به چنین نظریه‌ای نیاز دارد؟ ... ادامه

نیازهای اساسی بشر

در کنار فرضیات مختلف در مورد نیاز‌های بشر از جمله «سلسله مراتب مازلو» بویژه وفق‌ناپذیری آنها در همه شرایط و زمان‌ها بخصوص بعد از مواجه شدن کشورهای جهان سوم با عقب‌ماندگی، فقر و عدم توسعه، ماکس-نیف اقتصاددان شیلی با ارائه مفهوم توسعه با مقیاس انسان، نیازهای اساسی بشر را طبقه‌بندی کرد. از نظر او «اعاشه»، «امنیت»، «مهر»، «درک»، «‌مشارکت»، «تفریح»، «خلق»، «هویت» و «آزادی» نیازهای اساسی بشر هستند. قوت این طبقه‌بندی در ارائه ارضاکننده‌ها در کنار نیازها است... ادامه

اثر لامبارد

انسان در محیط‌های با صدای پس‌زمینه، برای ایجاد ارتباط با دیگران بطور خودکار دامنه صدایش را بالا می‌برد. چنین پاسخی را اثر لامبارد می‌گویند. گرچه همه افراد از آن آگاه نیستند ولی همه می‌دانند که چنین اثری وجود دارد و ذاتی انسان است. کافی است به آخرین باری فکر کنیم که در شلوغی خواسته‌ایم حرف بزنیم. این اثر در حیوانات چگونه است؟ منشأ سر و صداهای محیطی چیست؟ و چگونه می‌توان با آن مقابله کرد؟ ... ادامه

اثر خزانه

اثر خزانه یک مکانیسم عمومی برای بیان همزیستی بین گونه‌ها در شرایطی است که محیط دچار تغییراتی می‌شود. هر خزانه جمعیتی در سال‌های خوب یا دسترسی به میکروکلیمای مناسب منافعی را انبار می‌کند تا جمعیت را در سال‌های بد حفظ کند. اثر خزانه را بر خلاف دیگر مکانیسم‌های همزیستی می‌توان محاسبه کرد. اثر خزانه دو نوع زمانی و مکانی دارد... ادامه

اصل برگمان

اصل برگمان بر آن است که در یک تبار بزرگ موجودات، معمولاً جمعیت‌ها و گونه‌های بزرگ‌تر در محیط‌های سردتر و عرض‌های جغرافیایی شمالی‌تر و جمعیت‌ها و گونه‌های کوچک‌تر در محیط‌های گرم‌تر و نزدیک‌تر به استوا زندگی می‌کنند. این اصل در پرندگان و پستانداران خونگرم از جمله انسان صدق می‌کند ولی در همه گونه‌‌های خونگرم صادق نیست و در برخی گونه‌های خونسرد صادق است. به این نظریه انتقاداتی وارد شده است... ادامه

استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع مجاز است                                     ferimora@gmail.com تماس با سايت | مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان قم