باران‌های موسمی هند و تغییرات اقلیمی

اخیراً منطقه سیستان و بلوچستان در معرض باران‌های موسمی با منیشأ اقیانوس هند به سیل نشست. با شروع فصل بهار سطح اقیانوس هند، دشت‌های شمالی هند و فلات تبت گرم می‌شود و همزمان قسمت‌های زیرین خط استوا خنک می‌گردد. این اختلاف باعث ایجاد جریان باد به سمت شمال می‌شود. این بادهای موسمی تابستانه حامل رطوبت دریا و نیروی اصلی باران‌های موسمی تابستانه در منطقه وسیعی از شبه‌جزیره هند است. بر اساس برخی مدل‌ها و با توجه به ادامه گرمایش جهانی و گرمایش اقیانوس هند، در آینده رطوبت بیشتری به سمت هند می‌رسد و بارندگی‌ آن حدود 5 تا 10 درصد افزایش می‌یابد ولی الگوی آن تغییر می‌کند بدون اینکه بتوان آن را پیش‌بینی کرد. باران‌های موسمی تابستانه هند به میزان 850 میلی‌متر و تنوع سالیانه 10 درصد ادامه می‌یابد. احتمالاً هند در آ‌ینده با سیلاب‌ها و خشکسالی‌های بیشتری مواجه شود. در کوتاه‌مدت باران‌های موسمی با دوام بیش از یک هفته منجر به کمبود آب و خشکسالی کشاورزی می‌شود. تفکر در این مورد کمک بزرگی به کشاورزان و سایر بهره‌برداران است.

بارانهای موسمی هند باران‌های موسمی هند چیست؟

باران‌های موسمی هند بعنوان بخشی از سیستم باران‌های موسمی آسیا در مقیاس بزرگ‌تر به دلیل گرمایش خورشید شدید در اواخر بهار ایجاد می‌شود و آن زمان است که بیشینه خورشید از استوا به سمت شمال میرود. دمای سطح اقیانوس هند شمالی به همراه دشت‌های شمال هند و فلات تبت گرم می‌شوند. فلات تبت بطور متوسط در ارتفاع بالای 4500 متر قرار دارد و معنی آن این است که تا عمق معنی‌داری از تروپوسفر زمین گرمایش قوی‌تری را تجربه می‌کند. اقیانوس هند در زیر خط استوا نسبتاً خنک‌تر است و در نتیجه گرادیان دما و فشار از جنوب به سمت شمال شکل می‌گیرد. گرادیان فشار موجب ایجاد جریاناتی می‌شود که استوا را قطع کرده و از آن می‌گذرد و در ترکیب با نیروی چرخشی زمین بادهای موسمی تابستانه Cشکل را ایجاد می‌کند (تصویر). در این تصویر متویط بارندگی روزانه، ‌دمای سطح دریا و سرعت بادها در فصل زمستان (دسامبر تا فوریه- چپ) و تابستان (ژوئن تا آگوست- ‌راست) نشان داده شده است. داده‌ها متعلق به دوره 1958 تا 2001 است. این بادها حامل رطوبت تبخیرشده از سطح اقیانوس‌های گرم می‌باشد و قبل از اینکه راه خود را به سمت خلیج بنگال بپیماید، بر فراز کوه‌های سواحل غربی هند به هم می‌پیوندند. در این محل ابرها به سمت شمال و غرب می‌پیچند و موج مانسون کم‌فشار هند شمالی را شکل می‌دهند که باران بیشتری از آن فرو می‌بارد. اختلاف بین بادهای زمستانه و تابستانه و الگوی نزولات آسمانی است که خصوصیات باران‌های موسمی این منطقه را شکل می‌دهند.

تغییرات باران‌های موسمی در هند در آینده

مدل‌سازی‌ شرایط اقلیمی آ‌ینده مبین افزایش باران‌های موسمی در مقیاس میانگین فصلی و متوسط بارندگی بازای هر واحد سطح است. این مسئله ناشی از تضاد دمای رو به افزایش زمین-دریا و مهمتر از آن گرم شدن اقیانوس هند است که رطوبت بیشتری را به سمت هند منتقل می‌سازد. نوعاً افزایش کل بارندگی‌ها در سطح کشور هند حدود 5 تا 10 درصد است گرچه برخی مدل‌های اقلیمی دلالت بر مقادیر کمتر یا بیشتر آن دارند. مدل‌سازی‌های اقلیمی همچنین مبین الگوهای متفاوت تغییرات بارندگی‌ها می‌باشند بنابرین بزحمت می‌توان تغییرات الگوی بارندگی هندوستان را پیش‌بینی کرد.

یک تغییر 5 تا 10 درصدی در مقدار کل باران چندان رقم بزرگی نیست. ولی آیا چنین تغییری برای کشوری مثل هند اهمیت دارد؟ باران‌های موسمی هند اساساً و در یک مقیاس کلی ثابت باقی می‌مانند و بصورت میانگین در حال 850 میلی‌متر در ماه‌های ژوئن تا سپتامبر فرو می‌بارند و تغییرات سالانه آن در اغلب موارد حدود 10 درصد است. حتی این تغییرات نسبتاً اندک در باران‌های موسمی هندی قادر هستند بر تولیدات کشاورزی و بازارهای کالای منطقه اثر بگذارند و لذا یک تغییر 5 تا 10 درصدی اثرات قابل توجهی به بار می‌آورد.

سیلاب‌ها و خشکسالی‌ها

از نظر بسیاری از ساکنین کشور هند، تغییر و تنوع بارندگی در مقیاس‌های زمانی کوتاه‌تر است که بیشترین اثرات را برای آنها به دنبال دارد. بارندگی‌های شدید منجر به سیلاب‌ها می‌شود و غلبه یک‌هفته‌ای یا بیشتر باران‌های موسمی منجر به کمبود آب و خشکسالی‌های کشاورزی می‌گردد.

سیلاب‌ها و خشکسالی‌ها در هند یک پدیده شناخته‌شده هستند. در سال 2002 باران‌های موسمی ماه ژولای موجب نزول 50 درصد بارندگی‌ طبیعی آن شد و در نتیجه تولیدات کشاورزی قطع گردید و تولید ناخالص ملی کاهش یافت. تفکر در مورد اینکه تغییرات اقلیمی در چنین متنی و علاقه نشان دادن به این که این گونه حوادث افراطی چه تغییراتی را ایجاد می‌کنند، به مزرعه‌داران و دیگر بهره‌برداران زمین کمک می‌کند تا اثرات آنها را بهتر درک کنند.

هنوز نمی‌توان با حتمیت اظهار داشت که یک باران موسمی شدید وابسته به تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های بشر (مثل سیلاب سال 2010 پاکستان) است ولی می‌دانیم که با گرم شدن اقلیم زمین، رطوبت بیشتری در جو نگهداری می‌شود و در نتیجه باران‌های موسمی سنگین‌تر خواهند بود. همچنین بنظر میرسد تغییر و تنوع سالانه باران‌های موسمی نیز در آینده افزایش یابد بدون اینکه عامل و انگیزه اصلی آن یعنی ال‌نینو چه باشد. به هر حال نمی‌توان به چنین هدفی رسید مگر ظرفیت بالاتری برای مدل‌سازی تغییرات روزانه و فصلی باران‌های موسمی در مدل‌های اقلیمی خود داشته باشیم و بتوان اعتماد بیشتری به پیش‌بینی‌های ناشی از متغیرهای مهم داشت. با فرض اینکه جمعیت منطقه رو به افزایش است و نیز به امنیت غذایی در آن بیشتر می‌شود،‌ بهبود درک علمی ما در مورد این منطقه اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

https://www.rmets.org/weather-and-climate/climate/indian-monsoon-changing-climate

Turner, A. G. and H. Annamalai. 2012. Climate change and the south asian monsoon, Nature Climate Change 2: 587-595. ‌

استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع مجاز است                   مرتضی بیکی                                                                        ferimora@gmail.com                 تماس با سايت |