طاعون جدید گندم؛ قارچ گندم و آسیا

کشاورزان بنگلادشی برای مقابله با شیوع نوعی بیماری قارچی که بطور دوره‌ای موجب تخریب محصولات زراعی در آمریکای جنوبی می‌شده، مزارع خود را به آتش می‌کشند. آسیب‌شناسان گیاهی هشدار می‌دهند که این بیماری گندم در حال گسترش به دیگر مناطق جنوب و جنوب شرقی آسیا است. هم اکنون صنعت کشت گندم در هند شمالی در معرض تهدید این بیماری در بنگلادش قرار دارد و لازم است هر چه زودتر از طریق توسعه سویه مقاوم در بنگلادش کنترل شود.

a new wheat ungus «سوفین کامون» زیست‌شناس آزمایشگاه سینزبری انگلستان وبسایتی ایجاد کرده تا محققین را در مورد به اشتراک گذاشتن اطلاعات خود در این زمینه تشویق کند. کوشش‌هایی در جریان است تا ژن‌های مقاومت در برابر این بیماری را بیابند. این طاعون گندم که تا کنون موجب از بین رفتن 15 هزار هکتار از اراضی بنگلادش شده، برای اولین بار در فوریه سال جاری توسط کامون تشخیص داده شد و توالی ژنوم آن کشف شد. این بیماری، انفجاری و مخرب است و باید با فوریت تمام و قبل از خروج آن از کشور بنگلادش در این کشور کنترل شود.

بعد از برنج، ‌گندم دومین غله بنگلادش با جمعیت 156 میلیون نفر است. ساکنین آسیای جنوبی سالانه 135 میلیون تن گندم تولید می‌کنند. عامل این بیماری قارچ «Magnaporthe oryzae» است. از وقتی دانشمندان این بیماری را در ایالت «پارانا» برزیل کشف کردند (1985)، ‌در کل آمریکای جنوبی سرایت کرده است.

قارچ مزبور در واقع یک عامل بیماری‌زا برای برنج است ولی بر خلاف برنج که قارچ مزبور به برگ‌ها حمله می‌کند، در گندم قسمت رأسی گیاه را را مورد حمله قرار می‌دهد و لذا قارچ‌کش بزحمت به آن میرسد (تصویر). شیوع سال 2009 در حدود یک سوم محصولات سالانه برزیل را از بین برد. در آمریکای جنوبی مناطقی وجود دارد که در آن به دلیل وجود این بیماری اساساً گندم رشد نمی‌کند. در سال 2011، بیماری طاعون گندم در کنتاکی دیده شد ولی نظارت شدید و به موقع آن باعث توقف کامل این بیماری از گسترش در ایالات متحده گردید.

در آمریکای جنوبی، این بیماری در مناطق گرم و مرطوب وجود دارد. در بنگلادش نیز چنین شرایطی وجود دارد.به همین دلیل بیماری به مناطق جنوب و جنوب شرقی آسیا مهاجرت کرده و بخصوص راه خود را از بنگلادش، ‌شمال هند و شرق پاکستان به سمت دشت‌های هند و گنگ باز می‌کند.

مقامات رسمی بنگلادش مزارع دولتی گندم را که حاوی این قارچ است می‌سوزانند و به کشاورزان توصیه می‌کنند بذرهای آلوده را نکارند. انستیتو تحقیقات کشاورزی بنگلادش امیدوار است واریته‌هایی از گندم را شناسایی کند که در برابر این قارچ مقاوم‌تر هستند و همچنین به دنبال عملیات کشاورزی از قبیل تناوب کشت و تیمار بذر هستند تا بتواند آن را تحت کنترل در آورند.

هنوز نمی‌دانیم چگونه این بیماری به بنگلادش رسیده است. یک احتمال این است که یک سویه آلوده گندم از آمریکای جنوبی به بنگلادش وارد شده باشد. احتمال دیگر اینکه سویه خاصی از این قارچ که گراس‌های آسیای جنوبی را آلوده ‌کرده، در اثر تغییرات محیطی به گندم حمله کرده باشد. عین این اتفاق در کنتاکی رخ داد و یک سویه رای‌گراس، گندم را آلوده کرد.

برای مقابله با این مشکل، ‌آزمایشگاه محل کار کامون توالی ژنومی یک نمونه قارچ بنگلادش را تعیین کرد. ظاهراً این سویه شبیه همان سویه‌ای است که گندم را در آمریکای جنوبی آلوده کرده است. برای اینکه بتوان بطور قطعی منشأ شیوع بیماری را بدست آورد باید داده‌های متعلق به سویه‌های آلوده‌کننده گندم و سویه‌هایی که دیگر گراس‌ها را آلوده می‌کنند نیز بررسی شود.

سایت Open Wheat Blast می‌تواند در این زمینه کمک کند. کامون داده‌های متعلق به ژنوم قارچ بنگلادش و «تالبوت» توالی ژن‌های گندم برزیل را در این سایت قرار داده‌اند. تالبوت امیدوار است که داده‌های ژنومی گسترده کمکی در جهت مقابله با شیوع این بیماری باشد. محققین نیز می‌توانند از این داده‌ها استفاده کرده و بذرها را از نظر آلودگی‌های احتمالی بوجاری نمایند و یا گراس‌های وحشی را شناسایی کنند که قارچ را به مزارع گندم منتقل می‌نمایند.

در دسترس قرار دادن گسترده داده‌ها روش مناسبی برای اورژانس‌های بهداشتی از قبیل شیوع ویروس زیکا در آمریکا بوده است. کامون و تالبوت معتقدند: «جامعه آسیب‌شناسان گیاهی این مسئولیت را بعهده دارند که از این داده‌ها در جهت مقابله با بیماری‌ها استفاده شود که هم‌اکنون در حال رخ دادن است و نباید نگرانی زیادی در مورد این موضوع داشته باشیم که بتوان مقاله‌ای از آن در مجله نیچر به چاپ برسد یا نرسد»

ماه گذشته تیم والنت اولین واریانت ژنی شناخته‌شده را گزارش کرد که موجب مقاومت در برابر طاعون گندم می‌شود. آزمایشات مزرعه در مورد گندم‌های مقاوم در آمریکای جنوبی آغاز شده ولی آسیب‌شناسان گیاهی معتقدند یافتن یک واریانت کافی نیست بلکه باید سویه‌ای از گندم ایجاد شود که دارای چندین ژن مقابله با این بیماری باشد تا بدین صورت بسرعت این قارچ کنترل و متوقف شود و عملکرد این ژن‌ها بتواند در برابر قدرت دفاعی قارچ‌ها آن را از کار بیاندازند. این گونه تحقیقات به بحران آسیا کمک می‌کند. تالبوت معتقد است: «آنچه من برای بیرون آمدن از این وضعیت رقت‌انگیز به آن امید دارم این است که کوشش بین‌المللی وسیعی صورت گیرد تا ژن‌های مقاومت به این قارچ در گندم شناسایی شود.

http://www.nature.com/news/devastating-wheat-fungus-appears-in-asia-for-first-time-1.19820 ‌

استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع مجاز است                   مرتضی بیکی                                                                        ferimora@gmail.com                 تماس با سايت |