آینده جهان؛ تغییرات خشکی و آب

برای پیش‌بینی وضعیت خشکی و دسترسی به آب در مناطق مختلف جهان تا کنون از شاخص «تفاضل بارندگی از تبخیر و تعرق» استفاده می‌شد. این شاخص به پارادایم مشهور «خشک، خشک‌تر و مرطوب، مرطوب‌تر» منجر گردید ولی امروزه از شاخص دقیق‌تری بنام «شاخص خشکی» استفاده می‌شود. برآورد شاخص خشکی در سطح جهان و مقایسه اطلاعات اواخر دو قرن 20 و 21 نشان می‌دهد که تقریباً 70 درصد زمین‌ها تغییرات عمده‌ای تجربه نخواهند کرد و فقط 30 درصد آنها در معرض تغییر شرایط آب و هوایی خشک یا مرطوب قرار می‌گیرند. در آینده در عرض‌های جغرافیای شمالی رطوبت بیشتر و در مناطق تحت حاره و مناطق مرطوب مجاور آن خشکی بیشتری خواهد بود.

World future and Water precipitation گفته می‌شود خشکی و عدم دسترسی به آب در مناطق مختلف جهان هر روز وخیم‌تر می‌شود و این موضوع بنوبه خود بر بخش‌های مختلف اقتصادی-اجتماعی جوامع و کشورها اثر نامطلوب می‌گذارد. در مطالعات گذشته تغییرات اساسی در چرخه‌های هیدرولوژیک آب برای قرن 21 پیش‌بینی شده است. ظاهراً نمی‌توان با اطمینان کامل آنها را قبول کرد. نتیجه‌گیری آنها پارادایم معروف «خشک، خشک‌تر و مرطوب، مرطوب‌تر» است باین معنی که مناطق خشک جهان در آینده، خشک‌تر و مناطق مرطوب، مرطوب‌تر می‌شوند. از این پارادایم بعنوان خلاصه ساده‌شده‌ای از وضعیت اقلیمی و خشکی مناطق مختلف جهان استفاده می‌شود.

در مطالعات گذشته از معیار تفاضل «تبخیر و تعرق-بارندگی» (P - E) برای ارزیابی رژیم آب و هوایی سراسر کره زمین استفاده می‌شده است. اگر مقدار فوق بیش از صفر باشد بمعنی «رژیم مرطوب» و اگر کمتر از صفر باشد بمعنی رژیم خشک است. ولی در سراسر زمین مقدار تبخیر و تعرق از طریق مقدار آب تأمین‌شده از بارندگی محدود می‌شود. در نتیجه تمام مناطق زمین بر اساس این معیار تا زمانی که تفاضل آنها بزرگ‌تر از صفر باشد مرطوب خوانده می‌شوند. بکارگیری این تفاضل بتنهایی گمراه‌کننده است زیرا تغییرات آب خاک در نظر گرفته نشده است. برای در نظر گرفتن سطح زمین در آنالیزها از شاخص جدید بنام «شاخص خشکی» (P − Rn/λ) استفاده می‌شود که معیار مناسب‌تری برای بیان خشکی و بمعنی تفاضل بارندگی (P) و تبخیر و تعرق ناشی از بارندگی یا تقاضای آتمسفری (Rn/λ) است.

تفاضل مزبور در مناطق مختلف دنیا بررسی و مشخص شد که تئوری فوق بیشتر در مناطق اقیانوسی صادق است و تغییر در تفاضل فوق در سطح زمین معمولاً معنی‌دار نیست. این موضوع اخیراً در گروه G14 تأیید شده است. در واقع تغییرات برآوردشده در میانگین سالیانه تفاضل مزبور معنی‌دار نبوده و فقط برای مناطق موجود در عرض‌های جغرافیای بالا مصداق دارد که تا انتهای قرن بیستم شرایط مرطوبی را نشان می‌دهند.

تقریباً 70 درصد زمین‌ها تغییر عمده‌ای تجربه نخواهند کرد و فقط 30 درصد آنها در معرض تغییرات شرایط آب و هوایی خشک یا مرطوب قرار می‌گیرند. مقایسه اطلاعات سال‌های دو دهه آخر قرن بیستم و پیش‌بینی‌های اواخر قرن حاضر نشان می‌دهد که پارادایم مزبور برای مناطق مرطوب عرض‌های شمالی‌تر تأیید می‌شود. بعلاوه ترکیب کاهش بارندگی و افزایش تقاضای آتمسفری منجر به افزایش معنی‌دار خشکی در بسیاری از مناطق تحت‌حاره می‌شود و لذا پارادایم مزبور برای مناطق بیابانی و خشک آفریقا و آسیای غربی نیز صدق می‌کند.

پارادایم مزبور برای بخش نسبتاً وسیعی از مناطق مجاور مناطق تحت تأثیر قرارگرفته حقیقت ندارد. این مناطق که اکنون دارای وضعیت مرطوب یا رژیم آب و هوایی در حال انتقال هستند و شامل مناطقی از اروپای مرکزی و جنوبی و بخش‌هایی از آفریقای جنوبی و آمریکای جنوبی را شامل می‌شوند. شرایط خشکی بیشتر در بخش‌هایی از آمازون مرطوب حاره‌ای دیده می‌شود. تغییر در جهت خشکی بیشتر در مناطق آفریقای حاره‌ای، ‌اندونزی و مناطق ساحلی آمریکای جنوبی دیده می‌شود. بطور کلی پارادایم «خشک، خشک‌تر و مرطوب، مرطوب‌تر» برای تغییرات براوردشده در اغلب مناطق جهان صدق نمی‌کند.

http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2015GL064127/full ‌

استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع مجاز است                   مرتضی بیکی                                                                        ferimora@gmail.com                 تماس با سايت |