تنوع رنگ؛ ‌سرعت تکامل، سرعت ایجاد گونه

چندریختی رنگی در بسیاری حیوانات چون ماهی‌ها، مارمولک‌ها، پروانه‌ها و حلزون‌ها دیده می‌شود. اطلاعات مربوط به چندریختی در پرندگان بیشتر است زیرا تا کنون روی آنها کار بیشتری شده و پرنده‌نگرها نیز اطلاعات بیشتری ارائه می‌دهند. یک مطالعه جامع 60 ساله در حوزه تئوری تکاملی نشان می‌دهد که گونه‌های پرندگان با پوشش رنگی متنوع در یک جمعیت مشابه زودتر از شکل تک‌رنگ آن بصورت یک گونه جدید ظاهر می‌شوند.  تنوع رنگ؛ ‌سرعت تکامل، سرعت ایجاد گونه

در یک مطالعه جامع، اطلاعات بدست‌آمده از پرنده‌نگرها و متخصصین ژنتیک که طی دهه‌ها گرد ‌آمده بود مورد استفاده قرار گرفت. ارتباط بین داشتن بیش از یک رنگ (چندریختی رنگی) مثل فنچ گولدین قرمز، سیاه و زرد و تکامل سریع‌تر گونه‌های جدید در دهه 1950 توسط دانشمند مشهور آن زمان «ژولیان هاکسلی» پیش‌بینی می‌شد ولی اکنون برای اولین بار این تئوری ثابت می‌شود.

از طریق اثبات و تأیید یک تئوری مهم و عمده در بیولوژی تکاملی، می‌توان مطالب بیشتری در مورد فرایندهایی که موجب تنوع زیستی آنها می‌شوند یاد گرفت.

در این بررسی متوجه شدند که در سه خانواده از پرندگان شکاری، شاهین‌ها و عقاب‌ها، جغدها و شبگرد‌‌ها (Nightjar)، وجود اشکال یا ریخت‌های چندرنگ منجر به ایجاد سریع‌تر گونه جدید می‌شود. نمونه شناخته‌شده گونه چندرنگ در این خانواده‌ها، شاهین خاکستری استرالیایی (با یک شکل خاکستری و سفید خالص)،‌ جغد جیغ‌زن آمریکای شرقی و شاهین‌شب آنتیلی (Nighthawk) است که هر یک دارای رنگ‌های خاکستری و قرمز هستند.

در این تحقیق عمداً روی پرندگان تمرکز شد زیرا گرچه چندریختی رنگی در بسیاری حیوانات چون ماهی‌ها، مارمولک‌ها، پروانه‌ها و حلزون‌ها دیده می‌شود ولی در مورد تنوع رنگ پرندگان اطلاعات زیادتری در دست است و در مورد طبقه‌بندی آنها نیز اطلاعات بیشتر و کامل‌تری وجود دارد. بخشی از این اطلاعات به برکت فعالیت پرنده‌نگرها بدست آمده است.

پنج خانواده پرندگان با نسبت‌های بالای پلی‌مورفیسم رنگی مورد توجه قرار گرفته و نرخ تکامل آنها با پرندگانی مقایسه شد که فقط دارای یک شکل یا ریخت رنگی بودند. با استفاده از اطلاعات ژنتیکی که در طول یک ربع قرن تراکم یافته بود نرخ تکامل آنها مدل‌سازی شد. نتیجه اینکه چندریختی سرعت ایجاد گونه‌های جدید را بالا می‌برد. گونه‌های چندریخت رنگی تمایل به تبدیل شدن به گونه‌هایی را دارند که تنها دارای یک شکل رنگی یا تک‌ریخت هستند و این نشان می‌دهد که چرا گونه‌های موجود با اشکال رنگی متفاوت نسبتاً جوان و همچنین نادر هستند. در این مطالعه معلوم شد که گونه‌های چندریخت رنگی نه تنها در پرندگان شکار بلکه در مرغان نغمه‌خوان نیز جوان‌تر بودند که بیش از نیمی از گونه‌های پرندگان جهان را شامل می‌شوند.

گفته می‌شود وقتی دانشمندانی نظیر ژولیان هاکسلی پیشنهاد می‌کنند که چندریختی رنگی موجب سرعت بخشیدن به تولید گونه جدید در طول نیم قرن می‌شود، اطلاعات گستره کنونی را نداشتند که بتواند نظریه خود را تأیید کنند.

اکنون با استفاده از اطلاعات تاریخ طبیعی چند دهه و 25 سال اطلاعات توالی ژنتیکی توانستیم درختچه‌های خانوادگی بزرگی از قبیل درختچه بیش از 4 هزار مرغ نغمه‌خوان را ترسیم کنیم که برای تعیین نرخ تکامل پرندگان در این بررسی مورد نیاز بود. اکنون که این الگو را برای اولین بار به دست آورده‌ایم، قدم بعدی، آزمایش برخی سؤالات دیگر است. مثلاً چرا چندریختی رنگی منجر به تسریع تکامل می‌شود؟ سمت چپ تصویر،‌ مورف خاکستری جغد جیغزن (Megascops asio) و در سمت راست مورف قرمز آن دیده می‌شود.

Andrew F. Hugall, Devi Stuart-Fox. Accelerated speciation in colour-polymorphic birds. Nature, 2012.

استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع مجاز است                   مرتضی بیکی                                                                        ferimora@gmail.com                 تماس با سايت |