ماهی پرنده

پرواز در تاریخ خلقت موجودات 4 بار در «حشرات»، «پتروزورها»، «پرندگان» و «خفاش‌ها» رخ داده است. حرکت حیوانات در هوا به صور مختلف «سقوط»، «پاراشوت»، «گلایدینگ»، «پرواز» و «پرواز در جا» توسعه یافته است. پرواز ماهی پرنده جزو هیچیک از آنها نیست. ماهی پرنده در آب‌های مناطق حاره و تحت حاره زندگی ‌می‌کند. آنها در زمان مواجه شدن با شکارچی، ابتدا از آب بیرون میزنند و سپس با استفاده از باله‌های سینه‌ای خود به پرواز در می‌آیند. رکورد طول پرواز و ارتفاع پرواز آنها به ترتیب 50 متر و 6 متر و رکورد پرواز آنها 45 ثانیه است. برخی ماهی‌های بالدار اقیانوس اطلس، مجهز به چهار بال هستند و طول بیشتری دارند.

ماهی پرنده «ماهی‌ پرنده» (Flying fish) متعلق به خانواده Exocoetidae و شامل 64 گونه و 7 جنس هستند. طول متوسط آنها 30 سانتی‌متر است و گاه به 45 سانتی‌متر می‌رسد. این نوع ماهی در تمام آبها بخصوص آبهای گرم مناطق حاره و تحت حاره زندگی می‌کند. ویژگی منحصر بفرد آنها وجود باله سینه‌ای بزرگ و دم‌ نامتقارن است. ابتدا ماهی با سرعت مناسبی از آب بیرون پریده و پس از آن با باز کردن باله‌های سینه‌ای به پرواز در می‌آید و به این طریق مخفی شده و یا از دست شکارچی (ماهی ماکرل، تون، ‌شمشیرماهی، ‌مارلین و دیگر ماهی‌های بزرگ) فرار می‌کند. ماهی با استفاده از حرکت‌های جانبی دم‌ها ارتفاع خود را افزایش می‌دهد. طول پرواز آنها حدود 50 متر است. به منظور انجام این نوع پرواز، دم ماهی 70 بار در ثانیه حرکت می‌کند. در نتیجه باله‌های سینه‌ای گسترش می‌یابند و به سمت بالای بدن باز می‌شوند. در انتهای هر پرواز، باله‌های سینه‌ای تا می‌شوند و ماهی آماده ورود به آب می‌گردد یا ماهی دمش را به آب می‌زند و خود را برای یک پرواز دیگر آماده می‌کند و البته این بار با تغییر جهت. انحنای باله پرواز این ماهی شبیه انحنای بال پرندگان است. ماهی قادر است زمان پرواز خود را با استفاده از روش پرواز مستقیم و نیز در زاویه بالا رفتن تنظیم کند و در آن ترکیبی از جریان‌های هوا و جریانات اقیانوسی را بکار برد. شکل بدن این ماهی به گونه‌ای است که برای ایجاد سرعت مناسب است.

فیلمی که در سال 2008 توسط تلویزیون ژاپن برداشته شد نشان داد که یکی از ماهی‌های فوق به مدت 45 ثانیه در حال پرواز بوده است. قبل از آن رکورد 42 ثانیه برای این ماهی ثبت شده بود. این ماهی از لبه‌های امواج استفاده کرده و فاصله 400 متر را نیز می‌پیماید. سرعت آنها به 70 کیلومتر در ساعت می‌رسد. حداکثر ارتفاعی که در بالای سر آب پرواز کرده‌اند 6 متر بوده است بطوری که می‌توانند خود را به عرشه کشتی برسانند.

این ماهی توسط ژاپنی‌های، ویتنامی‌ها و بارابادوس‌ها توسط تور ماهی‌گیری صید می‌شود. آنها نسبت به منبع نور حساسیت نشان داده و نزدیک می‌شوند و وقتی نور ماه وجود ندارد به راحتی می‌توان آنها را صید کرد.

این ماهی عمدتا از پلانکتون‌ها و سخت‌پوستان کوچک تغذیه می‌کند و به نوبه خود توسط دلفین‌ها، پرندگان، اسکوئیدها و لاکپشت‌ها شکار می‌شود. برخی از ماهی‌های بالدار علاوه بر باله‌‌های سینه‌ای، باله‌های لگنی بزرگی نیز دارند و لذا ماهی چهار بال (Four-winged flying fish) نامیده می‌شوند که بیشتر در اقیانوس اطلس به سر برده و ماهی‌های بزرگ به طول 1,5 فوت می‌شوند.

ماهی جوان متفاوت از ماهی مسن است. جوان‌ها دارای طراحی چندرنگ همراه با سبیل بزرگ هستند که از آرواره پایینی آنها به سمت پایین امتداد دارد. گاه سبیل ماهی بزرگ‌تر از خود ماهی است. به موازات رشد ماهی، سبیل‌ها ناپدید می‌شوند. چشم ماهی‌ بالدار بزرگ‌تر از دیگر ماهی‌ها است و شکل مسطحی دارد تا ادراک بینایی آنها را در زمان پرواز در هوا افزایش دهد.

پرواز در جانوران

پرواز در جانوارن با استفاده از ابزارهای حرکتی هوایی و به دو صورت پرواز و سر خوردن انجام می‌شود. پرواز چهار بار در داستان خلقت موجودات رخ داده است: «حشرات»، «پتروزورها»، «پرندگان» و «خفاش‌ها». سر خوردن دفعات بیشتری رخ داده است. غالبا سر خوردن در حیواناتی دیده می‌شود که می‌خواهند از درختی به درخت دیگر پرواز کنند که عمدتاً در جانواران ساکن در جنگل‌های بارانی دیده می‌شود که درختان بلند بوده و فاصله آنها نیز از هم زیاد است.

انواع حرکت هوایی. اولین نوع حرکت هوایی، «سقوط» (Falling) است که حیوان با استفاده از شتاب جاذبه ارتفاع خود را کم می‌کند. نوع دوم «پاراشوت» (Parashuting) است به این معنی که سقوط در زاویه بیش از 45 درجه از خط افق انجام می‌شود. بسیاری از حیوانات کوچک از طریق باد و به این روش پرواز می‌کنند. روش «گلایدینگ» یا سر خوردن (Gliding flight) به معنی سقوط در زاویه کمتر از 45 درجه از خط افق است. این نوع حرکت در هوا به کمک مکانیسم‌های بال انجام می‌شود و امکان آن را فراهم می‌سازد که حیوان در یک حرکت نسبتا افقی طی مسیر کرده و در نهایت سقوط کند. شکل آئرودینامیک جانور برای کاهش نیروی اصطکاک به این نوع حرکت کمک می‌کند. «پرواز کردن» (Flying) به معنی بر هم زدن بالها برای ایجاد نیروی رانش است. در این روش حیوان بر خلاف گلایدرها و پاراشوترها، بدون کمک باد می‌تواند پرواز کند. و بالاخره «در جا زدن» (Soaring) شکلی از پرواز سر خوردن در هوا است که در آن حیوان بدون بر هم زدن بال‌ها در ارتفاع بالا می‌ماند. این نوع پرواز مستلزم وجود هوای بالارونده (Thermals) است. تنها حیوانات بزرگ می‌توانند این نوع پرواز را بخوبی انجام دهند. البته این پروازها منحصر نیستند و هر حیوانی می‌تواند ترکیبی از آنها را استفاده کند.

چه بسا حیوانات پروازکننده، از حیوانات سُرخورنده سرچشمه گرفته باشند. پرواز سر خوردن روش مؤثریی برای انتقال حیوان از درختی به درخت دیگر بوده است. اغلب این نوع حیوانات از مواد خوراکی کم‌انرژی مصرف می‌کردند در حالی که حیوانات پروازکننده از غذاهای پرانرژی همچون شهد یا میوه و حشرات تغذیه می‌کرده و می‌کنند. سر خوردن بر خلاف پرواز کردن به طور مستقل و چندین بار در تاریخ تکاملی موجودات رخ داده است. نوع حرکت ماهی بالدار از نوع سرخوردن در هوا است.

منبع:‌ ویکیپدیا

استفاده از مطالب سايت با ذكر منبع مجاز است                   مرتضی بیکی                                                                        ferimora@gmail.com                 تماس با سايت |