صفحه کتاب‌ها                                                                                        


برای خرید کتاب لطفاً به راهنمای پایین صفحه مراجعه فرمایید

راهنمای پرورش مرغ و خروس لاریتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:   در این کتاب مطالبی در مورد پرورش مرغ و خروس لاری و اصول و تکنیک‌های جنگ خروس‌ها عرضه شده است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1393                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 288
  • قیمت پشت جلد: 12000 تومان
  • وضعیت:           موجود

اصول پرورش مرغ گوشتیتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  این کتاب حاوی اطلاعاتی در زمینه پرورش، نگهداری، بهداشت، تهویه و سایر مباحث مطرح در پرورش مرغ گوشتی است که با توجه به توصیه‌ کاتالوگ سویه‌های گوشتی مدرن تنظیم شده است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1390                  چاپ سوم
  • تعداد صفحات کتاب: 280
  • قیمت پشت جلد: 7000 تومان
  • وضعیت:           موجود

مبانی رفتار شناسی حیواناتترجمه: مرتضی بیکی و امیرحسین بیکی

  • توضیحات:  کتاب حاضر حاوی اطلاعات پایه علمی در زمینه مبانی رفتارشناسی حیوانات است. چرا حیوانات عملی را انجام می‌دهند و چرا نمیدهند؟
  • ناشر: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی
  • سال انتشار: 1392                   چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 194
  • قیمت پشت جلد: 9000 تومان
  • وضعیت:           موجود

قناری؛ اصول پرورش، نگهداری و تالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  در این کتاب علاوه بر اطلاعات پایه در زمینه پرورش، نگهدری و بهداشت قناری‌های، برای اولین بار مطالب مناسب پرورش دهندگان مدرن در زمینه تحلیل آواز قناری رولر و نحوه آموزش آواز در آنها مطرح شده است.
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1390                  چاپ چهارم
  • تعداد صفحات کتاب: 196
  • قیمت پشت جلد: 5000 تومان
  • وضعیت:           موجود

رفتارشناسی حیوانات خانگیترجمه: مرتضی بیکی و نعمت الله دیانی

  • توضیحات:  تغییر سکونتگاه حیوانات اهلی از طبیعت وحشی به مجاورت خانه‌ها و مزارع متعلق به انسان تغییرات رفتاری در آنها ایجاد کرده است. در این کتاب پس‌زمینه رفتارهای حیوانی و جنبه‌های کاربردی آن مورد بحث قرار گرفته است.
  • ناشر: انتشارات نسیم کوثر
  • سال انتشار: 1392                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 216
  • قیمت پشت جلد: 7500 تومان
  • وضعیت:           موجود

مبانی اهل کردن حیواناتترجمه: مرتضی بیکی و نعمت الله دیانی

  • توضیحات:  فرایند اهلی شدن حیوانات در کنار انسان سنگ بنای رفتار آنها می‌باشد که بسیار متفاوت از نمونه‌های وحشی آنها است. در این کتاب فرایند اهلی شدن، تنوع موجود در آن و سازگاری‌های لازمه بویژه برای توانایی در بقا و تکثیر مثل مورد بحث قرار گرفته است.
  • ناشر: انتشارات نسیم کوثر
  • سال انتشار: 1392                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 296
  • قیمت پشت جلد: 10000 تومان
  • وضعیت:           موجود

راهنمای عملی مرغ بومیترجمه: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  مرغ بومی را نمی‌توان بدرستی تعریف کرد زیرا نژادهای مرغ مختلف دنیا بشدت در هم آمیخته‌‌اند ولی ریشه آنها عمدتاً به مرغ‌های دومنظوره‌‌ای باز می‌گردد که در میانه قرن گذشته ایجاد شد. در این کتاب مهمترین مباحث پرورش مرغ بومی مطرح گردیده است.
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال اننتشار: 1391                  چاپ چهارم
  • تعداد صفحات کتاب: 184
  • قیمت پشت جلد: 6000 تومان
  • وضعیت:           موجود

جیره نویسی تکمیلی مرغتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  در این کتاب نشان داده شده است که برای تأمین جیره مناسب دسته‌جات مختلف طیور، چرا و چگونه باید موارد احتیاطی متعددی را در مراحل پیش و پس از جیره‌نویسی آنها مد نظر قرار داد.
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1390                  چاپ اول
  • تعداد صفحات: 342
  • قیمت پشت جلد: 10000 تومان
  • وضعیت:           موجود

آمار در دامپزشکی و علوم دامیترجمه: مرتضی بیکی و نعمت الله دیانی

  • توضیحات:  در مورد نقش و اهمیت آمار در دو حوزه دامپزشکی و دامپروری نیاز به قلمفرسایی نیست. در کتاب حاضر با پرهیز از مباحث پیچیده آماری و به زبان ساده و همراه با معرفی تمرینات مناسب و متعلق به همین دو حوزه، مطالب و مضمین آماری مورد بررسی قرار گرفته است
  • ناشر: انتشارات نسیم کوثر
  • سال انتشار: 1393                  چاپ اول
  • تعداد صفحات: 396
  • قیمت پشت جلد: 14000 تومان
  • وضعیت:           موجود

اصول پرورش و نگهداری بوقلمونتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:   گوشت بوقلمون لذیذترین گوشت در میان پرندگان اهلی است و امروزه از رده‌بندی یک کالای لوکس بیرون آمده و در همه کشور‌ها توسط طبقات مختلف مردم خورده می‌شود. مبانی پرورش، نگهداری، بهداشت و تکثیر بوقلمون گوشتی و مولًد در فصول این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1390                  چاپ دوم
  • تعداد صفحات کتاب: 236
  • قیمت پشت جلد: 6000 تومان
  • وضعیت:           موجود

تغذیه حیوانات خانگیترجمه: مرتضی بیکی

  • توضیحات:   حیوانات خانگی شامل حیوانات اصلاح‌شده و اهلی است که علیرغم دام‌ها که بهره‌وری اقتصادی دارند بدلیل وفاداری، بازیگوشی، ظاهر جالب یا صدای مناسب بصورت حیوان همراه یا زینتی در کنار انسان زندگی می‌کنند. در کتاب حاضر رایج‌ترین بیماری‌های غیرعفونی حیوانات خانگی و ارتباط آنها با تغذیه مورد بررسی قرار گرفته است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1390                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 220
  • قيمت پشت جلد: 6000 تومان
  • وضعیت:           موجود

پرورش طیور ارگانیگترجمه: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  محصولات ارگانیک اخیراً مورد توجه مصرف‌کنندگان در کشورهای مختلف قرار گرفته و قیمت بالاتری بابت آنها پرداخت می‌شود تا تولیدکنندگان رغبت بیشتری به ادامه تولید آن پیدا کنند. تعریف و محدودیت‌های محصول ارگانیک و نحوه تولید گوشت مرغ ارگانیک بخصوص تکنیک‌های تغذیه‌ای آن در این کتاب بررسی شده است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1391                  چاپ اول
  • تعداد صفحات: 368
  • قيمت پشت جلد: 12000 تومان
  • وضعیت:           موجود

راهنمای کامل پرورش کبکتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  پرندگان شکار از جمله کبک و بلدرچین بصورت سنتی در شرق و غرب عالم برای صید در نخجیرگاه‌ها بکار میرفته‌اند. در کتاب حاضر مبانی نگهداری، ‌پرورش، شرایط زیست بومی و دیگر جنبه‌های علمی و عملی این گروه از پرندگان با تأکید بر کبک مورد مداقه قرار گرفته است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال انتشار: 1391                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 212
  • قيمت پشت جلد: 7000 تومان
  • وضعیت:           موجود

اصول پرورش، نگهداری و ... طوطیتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  طوطی یک پرنده خانگی همراه و حیوانی مفرح و مقبول مردم است که در صورت آموزش سخن می‌گوید. در کتاب حاضر علاوه بر ارائه طبقه‌بندی طوطی‌ها،‌ دانستنی‌های مربوط به امور پرورش، نگهداری و آموزش آنها بهمراه محدودیت‌های ناشی از مباحث رعایت آسایش حیوانات مطرح گردیده است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال نشر: 1390                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 320
  • قيمت پشت جلد: 8000 تومان
  • وضعیت:           موجود

کتاب جامع کبوترتالیف: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  کبوتر در منظر انسان قدیم، نماد خلقت، صلح و عرفان بوده و انسان امروز نیز به آن علاقه میورزد. در کتاب جامع کبوتر علاوه بر ذکر نژادهای مختلف کبوتر در ایران و جهان، دو روش مسابقات کبوتر در ایران و مغرب زمین مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته و روش‌های پرورش، نگهداری و آموزش کبوتر‌ها بررسی شده است
  • ناشر: انتشارات مرز دانش
  • سال نشر: 1390                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 320
  • قيمت پشت جلد: 15000 تومان
  • وضعیت:           ناموجود

اصول صنعت پرورش طیورترجمه: مرتضی بیکی

  • توضیحات:  صنعت پرورش طیور بویژه مرغ گوشتی و تخمگذار صنعت مدرنی است و در جوامع مختلف اقبال به آن و سرمایه‌گذاری در آن زیاد است. در این کتاب نگاهی کلی به جایگاه پرورش طیور بعمل آمده و طیفی از مطالب، از بیولوژی تا سرخ کردن و تناول آنها توسط انسان گردآوری گردیده است
  • ناشر: انتشارات حق‌شناس
  • سال نشر: 1389                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 200
  • قيمت پشت جلد: 4000 تومان
  • وضعیت:           ناموجود

راهنمای جامع طب جایگزینترجمه: مرتضی بیکی و امیرحسین بیکی

  • توضیحات:  دو متخصص برجسته و با تجربه پرستاری در بیمارستان‌های آمریکایی، تجربیات چندین ساله خود در بکارگیری و نتیجه روش‌های مختلف طب جایگزین در پرستاری و مداوای بیماری‌های مختلف گرد آورده و نتیجه کار خود را بشیوه ساده و مفهومی در اختیار خوانندگان ‌گذارده‌اند
  • ناشر: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی
  • سال نشر: 1393                  چاپ اول
  • تعداد صفحات کتاب: 348
  • قيمت پشت جلد: 12000 تومان
  • وضعیت:           موجود

راهنمای خريد کتاب
    با تشکر از تصمیم شما، لازم است خریدار محترم جهت راهنمایی با شماره موبایل درج‌شده در پایین تماس گرفته و یا ای‌میل بزند و یا مبلغ کتاب (کتاب‌ها) را از طریق خودپرداز به یکی از شماره‌های زیر واریز نماید. بمحض دریافت اطلاعات واریز از بانک مربوطه با شما تماس گرفته می‌شود. در غیر این صورت پس از واریز وجه، از طریق شماره همراه یا ای‌میل، نام کتاب (کتاب‌های) درخواستی بهمراه تعداد هر یک و آدرس محل سکونت را ذکر نمایند. موارد درخواستی از طریق پست برای درخواست‌كننده ارسال می‌گردد
شماره بانک کشاورزی:    6283-1844-7010-6037                                   شماره موبایل:  09126513578
شماره بانک ملت:          9153-6134-3370-6104                                   ای‌میل:ferimora@gmail.com  

راهنمای کامل پرورش و نگهداری مرغ و خروس لاری

کمتر کسی در حاشیه روستاها و حومه شهرها، گردن‌فرازی، غرور و استیلای توأم با وقار، اطمینان و هیمنه خروسی را در میان دیگر پرندگان ندیده باشد؛ کمتر کسی با بانگ رازآمیز خروسی در عمق تیره شب، وسوسه خواب را بر تردید هشیاری نفروخته و از خواب بر نخواسته باشد و کمتر کسی جدال خونین خروس‌ها را به بهانه‌ای ندیده باشد. سلطه‌جویی خروس، رفتاری در راستای حفظ خویشتن و استمرار آن در آینده، صدایش هشداری به دیگران و اعلام حضور و مأنوس‌ترین نجوا در درازنای تاریخ است که به گوش بشر رسیده و نبرد او داستانی دیگر نزد برخی انسان‌ها و لحظاتی فرح‌بخش برای آنها است تا جدال بقا را به چشم سر ببینند. انتخاب طبیعی، مکانیسمی طبیعی برای برتری‌طلبی موجودات زنده و چیرگی اقویا در بین گونه‌ها و درون گونه‌ها است که خارج از هر گونه کنترل اخلاقی عمل می‌کند و البته در بسیاری موارد موجب حفظ تعادل پایدار گونه‌ها با توجه به امکانات و ظرفیت محیطی در محیط پیرامون ما می‌شود. چه بسا تهدید و تشویق نابجای یک گونه توسط انسان موجب به خطر افتادن حیات وحش یک منطقه شود. تاریخ پیچیده و چند لایه انسانی و برنشستن دوره‌ای رؤسای طوایف و خاندان‌ها در مصدر قدرت و ثروت این یا آن کشور نیز دال بر وجود چنین روابطی بین جماعات، اقوام، طوایف، ملل و امم بوده و هنوز هست. امروزه انسان و نیز ضعفای آن به برکت دستاوردهای علمی، انقلاب‌های صنعتی- کشاورزی- بهداشتی و تأمین مایحتاج انبوه روزمره و نیز پیشرفت در حوزه اخلاق عملی از طریق شناخت تناسب طبقات اجتماعی و گردهم نشینی خیرخواهانه آنها، در مجموع بر سر سفره خود می‌نشیند، گرچه همچنان تفاوت فقیر و غنی (کشور‌ها، طبقات و افراد)، تخریب طبیعت و تغییرات گرمایشی زمین، این تعادل موقت را به چالش می‌گیرد و مدت‌ها است ذهن‌ها را به خود مشغول داشته است. تا چه شهاب نامعلومی از سیاه‌چال تیره این روابط برون زده و آرامش لرزان موجود را بر هم زند. جنگ خروس‌ها آیینی طبیعت‌نهاد است که بصورت مصنوعی توسط انسان و برای تفریح او هدایت می‌شود ولی نتیجه آن انتخاب طبیعی بر اساس ارزش‌ ذاتی و ارزش اکتسابی خروس‌ها است. ارزش اول از طریق اصلاح نژاد و ارزش‌ دوم از راه آموزش و آماده‌سازی آنها و هر دو توسط خروس‌باز فراهم می‌شود. نبرد این گلادیاتور‌های پردار، رسمی نمادین از آیین‌های دیرین گلادیاتور‌های باستان و نیز تقلیدی از آیین مدرن دوئل است

و با وجود طرفداران بسیاری که به عنوان یک خرده‌فرهنگ در میان ملل مختلف دارد، مخالفان جدی نیز دارد که بدون تغییر جدی اصول و روش‌های آن، با دیوار بلند مخالفت اینان مواجه است. خروس‌بازی نیز همچون دیگر تفریحاتی که به کمک پرندگان و حیوانات بازی از قبیل تذرو و قرقاول و کبک انجام می‌شود، یک علم، یک هنر و نیز کششی عمیق و فوق‌انسانی است که حامیانش با شیره جان، خروسی را پرورده و آن را آماج ضربات بیرحمانه رقیب می‌کنند. خروس‌بازی احیاناً به بهانه خشونت اخلاقی، جراحت بدنی و احتمالاً مفسدت‌ اقتصادی آن، در جهان امروز بعضاً مشغله‌ای به رسمیت‌ناشناخته و مهجور ولی مورد علاقه و در ذهن طرفداران آن حرفه‌ای درخور اعتنا و شکیب است و غافل از عنصر نقش اجتماعی آن در زیر پوست جامعه به شیوه‌ عریان و نیمه‌عریان به حیات خود ادامه می‌دهد. ارزش آیینی آن در حفظ و به‌پاداشت مهارت‌های علمی روند توسعه ژنتیکی لاین‌ها و اشتیاق هنری تربیت، آموزش و آماده‌سازی خروس‌ها برای اجرای آیین خروس‌بازی ‌بر اساس سلیقه و درخواست انسان است که هر دو در بستری علمی جریان می‌یابد و هر دو یادآور برتری و تکامل فکری در حوزه اندیشگی انسان‌هایی است که در این حوزه مشغولند. در کتاب حاضر پس از کاوش تاریخی مختصر این سنت دیرپای جوامع بشری و ردیابی شوق بشر به آن در این یا آن منطقه جهان و با ارائه تعریف صریحی از خروس ‌بازی، شرح مختصری از آناتومی و فیزیولوژی مرغ و خروس خانگی ارائه شود. در فصل سوم نژادهای مختلف خروس جنگی و در فصل بعد، جنگ خروس‌ها و روش‌های مختلف آن به همراه برخی نقاط قوت و ضعف آن و نیز انتقادات و محدودیت‌های جوامع مدرن بشری بر ضد آن تشریح شود. در فصول پنج و شش، اصول تولید مثل و پرورش جوجه‌ها تشریح شده است که همچون سایر طیور اهلی و از جمله مرغ خانگی است. در فصل هفتم کتاب اصول علمی تکثیر و اصلاح نژاد خروس‌ها برای رسیدن به یک موجود قهرمان مورد توجه قرار گرفته است. در فصول بعد، اصول تغذیه و بهداشت و در نهایت اصول آماده‌سازی خروس‌ها برای شرکت در مسابقات خروس‌بازی ارائه شده است.              مرتضي بيكي، زمستان 1393

اصول پرورشمرغ گوشتی

فراهم ساختن پروتئین حیوانی مناسب و ارزان برای تأمین نیازهای غذایی جوامع انسانی روبه رشد بویژه از طریق توسعه صنایع تولید گوشت و تخم مرغ از پایه‌های راهبردی سیاست‌های ملی در کشورهای مختلف جهان است. این سیاست‌ها بویژه در حوزه راه‌کارهای عملی، محل رقابت و چالش است و نتیجه آن جابجایی‌های قابل توجه در لیست کشورهای تولیدکننده و صادرکننده محصولات طیور در سالیان اخیر در سطح جهان و شکل جدیدی از جهانی شدن تولید و توزیع در بازار کسب و کار گوشت مرغ می‌باشد. از مختصات مهم تولید مدرن گوشت و تخم مرغ، تحول چشمگیر در دو حوزه فراوره‌های معمولی و ارگانیک و تولید دو بازار جداگانه است که یکی متعلق به عموم کشورها و دیگری مخصوص کشورهای شمال با استانداردهای خاص تولیدات ارگانیک است. پیشامدهای اقتصادی اخیر در حوزه هدف‌مندسازی‌ یارانه‌ها،‌ بحران انرژی در جهان و کاهش رقابت بر سر نفت و تشدید آن در حوزه منابع گاز و تغییر بهای حامل‌های انرژی، در کنار تغییرات آب و هوایی کره زمین، بی‌تردید اثراتی بر صنعت پرورش مرغ ایران می‌گذارد و بروز کردن دانش و تکنولوژی مرغداری برای نوآموزان و دست‌اندرکاران، ضرورت غیرقابل انکار است. تا کنون کتابی منحصراً در مورد مرغ گوشتی نوشته نشده و اغلب آنها حاوی مطالب کلی در زمینه پرورش طیور، اعم از مرغ تخمگذار و گوشتی هستند. در کتاب حاضر سعی شده است مطالب کلاسیک پرورش طیور در کنار مفاهیم و محاسبات جدید و محتویات کتابچه‌های ویژه پرورش سویه‌های مرغ گوشتی (با تأکید بر دو سویه راس و کاب رایج در ایران) مورد توجه قرار گرفته و مطالب آنها با توجه به جنبه‌های کاربردی، فصل‌بندی و تدوین گردد.

در فصول اولیه کتاب به زیست‌شناسی، نژادها، سویه‌ها، آناتومی و فیزیولوژی مرغ پرداخته شده است. در فصل سوم سیستم‌های مرغداری و انواع سالن‌های مرغداری با توجه به منطقه جغرافیایی و شرایط آب و هوایی تشریح شده است. در فصل بعدی تجهیزات مورد نیاز برای فعالیت مرغداری گوشتی معرفی گردیده و موارد مختلف آن عمق متوسط و مناسبی مورد بررسی واقع شده است. تهویه و نور محتویات فصول بعدی هستند. در این دو فصل محاسبات مورد نیاز برای کنترل مقدار تهویه و نور مورد نیاز سالن‌های پرورش مرغ گوشتی مورد بحث قرار گرفته و نمونه مثال‌هایی برای درک درست آن عرضه شده است. در فصول 7 تا 9، مطالبی در زمینه آماده‌سازی سالن برای ورود جوجه‌ها، ورود عملی جوجه‌ها و آمادگی مرغدار برای رسیدگی به آنها و نیز کیفیت جوجه‌‌ها ارائه شده است. تغذیه و بیماری‌ها دو بخش بعدی کتاب هستند که در آنها جدیدترین محتویات علمی بروشورهای مختص دو سویه رایج در بازار ایران معرفی و تشریح شده و عوارض متابولیکی حاصل از آنها بررسی گردیده است. در فصول بعد، مباحثی از قبیل ارزیابی کارایی تولید، یکنواختی وزنی و رکوردبرداری مورد اشاره واقع شده است. این مباحث عمدتاً برای هماهنگی با بازار جهانی و نحوه عرضه محصولات به بازار استاندارد تدوین گردیده است، اگر چه ممکن است امروز و فردا کارایی چندانی نداشته باشد. در فصل 15 کتاب، مختصری در مورد کیفیت آب شرب مرغداری‌ها و مهم‌ترین معیارهای آن بهمراه روش‌های تصفیه آب چاه‌ها، قنات‌ها،‌ رودخانه‌ها و... و آماده‌سازی آن برای مصرف مرغداری مورد توجه قرار گرفته است. راه‌های مقابله با تنش گرمایی، تولید مرغ ارگانیک، کیفیت گوشت و کنترل بو در مرغداری‌ها مطالبی است که فصول بعدی کتاب را بخود اختصاص داده است.             مرتضي بيكي، زمستان 1392

مبانیرفتارشناسی حیوانات

هدف از تألیف کتاب حاضر، فراهم ساختن مقدمه‌ای دقیق ولی کامل در حوزه رفتار حیوانات و مطالعات مربوط به آن است. در واقع هدف کتاب، انتقال این ایده اساسی است که رفتارهای حیوانات، یک میدان چندپهلو و کثیرالوجه است که جنبه‌های مختلف حوزه‌های عریض و طویل‌تر بیولوژی را نیز شامل می‌شود. در یک کتاب مرجع مقدماتی، ‌نمی‌توان تمامی جنبه‌های کارهای کلاسیک انجام شده در آن زمینه، از روزهای اولیه شروع مطالعات آن تا کنون را درج کرد. با این حال تعداد قابل توجهی از این گونه مطالب در کتاب جاسازی شده است تا شرایط توسعه این حوزه دانش بشری برای خواننده کتاب فراهم گردد. بعلاوه در مورد تحقیقات اخیر و حتی تحقیقات جاری اشاراتی به عمل آمده و اطلاعاتی در میان گذاشته شده و نشان می‌دهد که همچنان تعدادی از سؤالات ما در این زمینه‌ها بی‌پاسخ مانده است. هدف اولیه از تألیف کتاب، تهیه متنی بود که هم برای دانشجویان قابل استفاده و قابل خواندن باشد و هم سایر خوانندگان از آن بهره ببرند و تمایلات خود در زمینه دانستن مطالبی در زمینه رفتار حیوانات را تعقیب کنند. کتاب حاضر، مطالعات مربوط به رفتار حیوانات را در یک متن کاربردی تدارک دیده است و لذا برای علاقمندان حیات وحش، دست‌اندرکاران حقوق و آسایش حیوانات و متولیان حفاظت محیط زیست مفید است. رفتار اجتماعی حیوانات در جابجای کتاب ارائه شده است و مثال‌های جدید و هیجان‌انگیزی از محیط‌های زمینی و دریایی عرضه شده تا تحقیقات جدید همراه با مثال‌های کلاسیک دنبال شود. کتاب اگرچه مطالبی برای دانشجویان دوره کارشناسی رشته‌های مختلف علوم فراهم می‌کند و به عنوان یک دوره تحصیلی مقدماتی در مورد رفتار حیوانات و حوزه‌های مربوطه بکار می‌رود ولی مطالب مناسبی برای دانشجویان رشته‌های زیست‌شناسی، جانورشناسی، زیست‌شناسی دریایی و روان‌شناسی فراهم می‌کند. جنبه‌های آموزشی متنوعی در کتاب در نظر گرفته شده و مطالب به‌ گونه‌ای طراحی و چیده شده است که نیازهای دانشجویانی را فراهم سازد که برای اولین بار دست به مطالعه در این حوزه می‌زنند. این جنبه‌ها با علامت‌های زیر در متن کتاب عرضه شده‌اند:

«لوح‌های توجه» که در آنها نکات، مثال‌ها و مفاهیم مختلف با عمق بیشتری مطرح شده است «لوح‌های مفهومی» که در آنها عبارات علمی و مفاهیم مهم برجسته شده و به دانشجو امکان آن را میدهد که در یک نگاه، محورهای مهم و ایده‌های اساسی هر فصل را در برابر خود داشته باشد. «لوح‌های کاربردی». نشان می‌دهد که چگونه تئوری را می‌توان در مورد مثال‌های عالم واقعی انطباق داد و این مطالب را در زندگی معمولی خود کاربردی نمود. «لوح مطالعات موردی». مثال‌های مطرح شده را یک مرحله بالاتر می‌برد و اطلاعات بیشتری را در اختیار می‌گذارد تا دانشجویان قادر باشند بحث‌های عمیق‌تری در آن زمینه به عمل ‌آورند. جنبه‌های طراحی و ویراست دیگری از کتاب که دارای مزیت‌ آموزشی بوده و برای دنبال کردن مطالب مفید هستند، عبارتند از: «خلاصه فصل». که به درک مطلب کمک کرده و مرجع سریعی برای هر فصل می‌باشد و به ویژه برای مطالعه سریع در مراجعات بعدی بکار می‌رود. «لوح سؤالاتی برای بحث». که دانشجویان را تشویق می‌کند تا عمیق‌تر در مورد عناوین مطرح شده فکر کنند و نکاتی برای بحث های آموزشی بیشتر فراهم نمایند. «لوح پیوند» به صورت پیوندهای با کد رنگین نشان داده شده و ارتباط با دیگر فصل‌ها و ارتباط متقابل بین حوزه‌های مرتبط را نشان میدهد. این کار به دانشجویان کمک می‌کند تا به بازبینی مطالب کتاب پرداخته و ارتباط بین عناوین را بهتر درک کنند.          گراهام اسكات

نگهداری، پرورش، بیماری ها وقناری

تنوع و تغییر، چاشنی زندگی،‌ پرندگان چاشنی عالم حیوانات و قناری‌ها چاشنی دنیای پرندگان هستند. قناری، پرنده‌ای، کوچک، آرام، زیبا، غیرمخرب و شادمان است و نرهای آن آواز دل‌انگیزی دارند. قریب پانصد سال پیش،‌ این پرنده کوچک از مجمع‌الجزایر قناری در غرب آفریقا در اقیانوس اطلس به اروپا برده شد و مورد توجه قرار گرفت و علاقه‌مندان آماتور و حرفه‌ای آن در گوشه و کنار این قاره دست به تکثیر و اصلاح آن زدند و عاقبت آنها را به صورت انواع نژادهای دل‌انگیز و افسونگر قناری امروزین به نقاط مختلف جهان پراکندند، ولی این بار نه در طبیعت وحشی، بلکه در کنار انسان و در قفس! تا جذبه‌ و اشتیاق هنری بشر سرخورده آن روزگار، با جاذبه‌های بی‌مانند این پرنده خوشنام و خوش‌الحان ارضا شود. ریشه تمامی نژاد‌های امروزین قناری با رنگ‌ها، شکل‌ها و آوازهای مختلف در گوشه و کنار عالم از همان توده اولیه قناری‌ها است که امروز حتی از موطن اصلی خود ریشه‌کن شدند و در هیچ نقطه‌ای از عالم، حتی در زادبوم خودشان یافت نمی‌شوند. هر یک از کشور‌های اروپایی به سلیقه خود صفتی را در قناری وارداتی، بومی و برجسته کرد و نژاد خاصی را پدید آورد. رنگ‌های یکدست سفید و زرد و قرمز؛ آواز زیبا، الحان مرتب و ردیف نوت‌ها در قناری موقوم، پرهای برگشته و فردار، قد و قواره‌های مختلف، کاکل‌های متنوع،... از جمله این صفت‌‌ها هستند که حتی نظر بینندگان مختلف ولی ناآشنا را به خود جلب می‌کنند. زیبایی، رنگ و آواز قناری امروزین که حاصل کار، تجربه و دانش مدرن ژنتیک است، به مراتب گسترده‌تر از آواز هزاردستان بومی ما است که اجداد شاعر و عارف ما بدان می‌پرداختند و لو گوش آنها چیزی می‌شنید که ما را هشیاری، اراده و توان شنودن آن نیست. پرورش قناری برای تازه‌کاران، تجربه‌ای مفید، کم‌دردسر، ارزان و فرح‌بخش است، اگرچه به راحتی پرورش دیگر پرندگان قفس‌زی و خانگی از قبیل فنچ، طوطی، کوکاتیل و... نیست. مشکل عمده پرورش آنها، عمدتاً شامل آماده‌سازی آنها برای شروع تولید مثل و تمهیدات اولیه برای جفت و جور کردن آنها در ابتدای فصل زاد و ولد آنها است. از جمله این مشکلات،‌ تنظیم تاریخ مناسب شروع جفت‌ کردن آنها در نزدیکی‌های عید، تنبلی والدین، تلفات آنها در نتیجه پرخوری یا افراط در تولید مثل، تخم‌ماندگی، چسبیدگی تخم، تخم‌های نابارور، جوجه‌های مرده و درد سرهایزریز و درشت دیگر را می‌توان برشمرد. ولی وقتی قناری‌ها جفت شدند و همدیگر را پذیرفتند، کار روی غلطک می‌افتد و بقیه مسائل همچون رود جاری در دامنه‌ای سراشیب، آسان پیش می‌رود،‌ به ویژه اینکه تجربه پرورش‌دهنده نیز دست‌مایه کار او قرار می‌گیرد. از آن پس قناری‌ها روی تخم می‌خوابند، جوجه‌ها متولد می‌شوند، والدین‌شان آنها را بزرگ می‌کنند و پس از فرصت سر خاراندنی، دوباره آماده تولید مثل می‌شوند و این چرخه فریبا و فریبنده ادامه می‌یابد. کتاب حاضر، راهنمای عملی و نیز تحلیلی پرورش قناری است و در آن جا به جا، بستر و زمینه علمی مباحث مطروحه مورد بررسی قرار گرفته است تا فهمی عمیق‌تر و استنباطی جامع‌تر در زمینه پرورش قناری و پیش‌درآمدها و عواقب آن در اختیار ما قرار گیرد و مباحث متقدم و متأخر بر آن با دید جامع‌نگر مطرح گردد.

مباحث کتاب در 8 فصل فراهم شده است. در فصل اول ابتدا مختصرا به تاریخچه پیدایش قناری و جایگاه آنها در میان پرندگان مختلف پرداخته شده و سپس به مبانی زیست‌شناسی قناری و گروه‌بندی‌های مختلف قناری و نژادهای مختلف آن اشاره گردیده است. در فصل دوم با تأکید بر زیربنای ژنتیکی صفات مختلف قناری و با توجه به مباحث انتخاب و تلاقی‌گری برای پیشبرد آنها، ‌صفاتی از قبیل رنگ، شکل (بدن و پرها) و آواز قناری‌ها در حد معقول موشکافی شده و به تنوعات موجود در آنها و ریشه این تنوعات اشاره گردیده. در انتهای این فصل، روش‌های آموزش قناری از نظر صفت آواز و یا دیگر توانایی های او به عنوان یک پرنده همراه خانگی بررسی گردیده است. در فصل سوم، ‌مبانی لانه‌سازی و فراهم ساختن قفس، انواع آن و تجهیزات مختلف مورد نیاز برای پرورش قناری‌ها مورد توجه قرار گرفته و اصول نگهداری از قفس و فراهم کردن شرایط بهینه برای رشد و پرورش آنها اشاره گردیده و در فصل بعد به اصول و معیارهای کلیدی انتخاب قناری‌ها، شناسایی قناری خوب، نحوه آوردن آنها به منزل و راه اندازی فعالیت پرورش قناری برای اولین بار پرداخته شده است. تولید مثل قناری‌ها از مهم‌ترین مباحث پرورش قناری است. در فصل پنجم پس از معرفی نحوه شروع فصل تولید مثل قناری‌ها در پایان فصل زمستان و آماده‌سازی خودمان برای هدایت مناسب کارها، مراحل مختلف جفت کردن، ‌تولید مثل، پرورش جوجه‌ها تا زمان اولین پرواز مستقل جوجه‌ها و جدا شدن دائمی از والدین به همراه شرایط نگهداری آنها و نحوه استفاده از والد نر و ماده به صورت مشروح ذکر گردیده است. پس از پایان اولین دوره تولید مثل قناری‌ها و تولید تعداد زیادی از جوجه‌‌ها، دومین دوره جوجه‌کشی به سرعت فرا می‌رسد و بسته به فراهم بودن شرایط می‌توان تا سه دور جوجه‌گیری از آنها داشت. اکنون زمان آماده‌سازی جوجه‌ها و نیز قناری‌های مسن‌تر برای زمستان‌گذرانی است. فصل ششم به شرایط تولک بردن یا پرریزی قناری‌ها و بهترین شرایط برای سپری کردن این دوره حساس می‌پردازد و در فصل هفت مبانی تغذیه به‌ همراه مواد خوراکی مورد استفاده قناری‌ها (که تفاوت اساسی با دیگر پرندگان اهلی دارد) و روش تغذیه دستجات مختلف سنی و جنسی قناری‌ها مورد بحث قرار گرفته و در آخرین فصل به اصول بهداشت و کنترل بیماری‌های قناری اشاره شده و پس از معرفی برنامه‌های روتین و منظم برای حفظ بهداشت آنها، به مهم‌ترین بیماری‌های آنها اشاره شده است.          مرتضي بيكي، تابستان 1390

رفتارشناسی حیوانات خانگی

محیط زندگی حیوانات اهلی در سیستم‌های پرورشی مدرن بمراتب متفاوت از سکونت‌گاه‌های طبیعی نیاکان آنها در طبیعت است. حیوانات دیروز و امروز نیز متفاوت هستند. با وجود این اگر اندکی به عمق برویم با تعجب خواهیم دید تغییر چندانی در رفتار حیوانات اهلی رخ نداده و اگر فرصت کافی به آنها داده شود درست مثل نیاکان وحشی خود عمل می‌کنند و لذا می‌توان در پرتو تاریخچه نیاکان آنها اعمال و رفتارهای بظاهر نامتعارف آنها را درک نمود. از طرفی برخی رفتارها که امروزه در حیوانات خانگی یا آزمایشگاهی می‌بینیم طبیعی نیست و اساساً متعلق به رفتارهای مختص گونه آنها نمی‌باشد. این رفتارها نشان می‌دهد که حیوان تحت تنش به سر می‌برد و یا وضعیت رفاهی آنها چندان رضایت‌بخش نیست. تفکیک و تمایز بین این امکانات یکی از مهمترین اهداف رفتارشناسی کاربردی است. هدف این کتاب معرفی موضوع رفتارشناسی حیوانات و کاربردهای آن است. خواننده کتاب احیاناً دانشجویان علوم دامی و دامپزشکی هستند و یا در رشته‌های بیولوژی درس می‌خوانند و دوره‌های مقدماتی رفتار حیوانات و یا جانورشناسی کاربردی را می‌گذرانند. فرض بر این است که دانشجویان اطلاعات کافی در مورد دروس زیست‌شناسی داشته باشند مثلاً در زمینه فیزیولوژی، ژنتیک و احتمالاً پرورش دام مدرن اطلاعات مناسبی دارند ولی کتاب حاضر احتمالاً اولین متن در زمینه رفتارهای حیوانی است که می‌خوانند. مؤلف کتاب در حوز‌ه‌های تحقیقی فعال است ولی تجربه معلمی نیز دارد. این ترکیب عامل مهمی برای انتخاب مؤلف کتاب بوده است. با کمال امیدواری خاطرنشان می‌شود که متن کتاب در سطح مناسب و محتویات مطلوبی برای این گونه خوانندگان می‌باشد. برای آنکه خواندن کتاب راحت‌تر باشد، مؤلفین منابع آن را بحداقل رساندند و عمدتاً به انتشارات مهم و مرکزی اشاره کرده‌اند که بعنوان منبعی برای مطالعات بیشتر دانشجویان مورد استفاده قرار گیرد. بنابرین تمامی داده‌های تجربی ارائه‌شده در کتاب بصورت قطعی قابل ارجاع نیستند ولی می‌توان آنها را در میان منابع و انتشارات دیگری که در لیست منابع ذکر شده‌اند یافت.          پر جانسون، اکتبر 2001

مبانی اهلی کردن و آسایش حیوانات

توجه و علاقه من به حیوانات اهلی در اولین مراحل زندگی‌ام آغاز شد زیرا در یک مجتمع کشاورزی گاو شیری در نیوجرسی متولد شدم و علاوه بر 60 گاو گرنزی که در مجتمع داشتیم، یک سگ، یک اسب کوچک و تعدادی ‌گوسفند، بز و خرگوش داشتیم که در مدت رشد و بلوغ خود به پرورش آنها می‌پرداختم. هر گاو نام بخصوصی داشت، گرچه همه آنها ثبت‌شده بودند و برخی از آنها نام فرعی نیز داشتند. یکی از علایق مهم من در مزرعه این بود که به نوزاد حیوانات مختلف بیاموزم خوردن شیر را از ظرف یاد بگیرند. در ضمن بزرگ شدن تک‌تک حیوانات تا مرحله بلوغ، ‌تفاوت‌های رفتاری و فیزیکی آنها را مد نظر قرار می‌دادم. هر حیوانی خصوصیات و مزاج خاص خود را دارد که باید آنها را در مراقبت و نگهداری‌شان مورد استفاده قرار داد. این حیوانات زندگی خوبی داشتند و از خیلی جنبه‌ها به استانداردهای حیوانی نزدیک بود. با این وجود آنها همچنان حیوان بودند. هر از چندی گوساله‌ای زاده می‌شد و در برابر گاو مسنی از کار باز داشته و روانه کشتارگاه می‌شد. چرخه حیات این حیوانات اهلی را که مشاهده می‌کردم به من کمک کرد تا زندگی کمتر قابل پیش‌بینی و نيز مبارزات خشونت‌آميز و گاه مرگ‌بار سرتاسر زندگی گوزن وحشی، خرگوش، قرقاول، موش خرما و دیگر مخلوقات وحشی را که در اطراف مزرعه زندگی می‌کردند درک کنم. یک روز وقتی در مزرعه کار می‌کردم، فریاد حیوانی را در جنگل اطراف شنیدم. به آرامی نزدیک شدم. با کمال تعجب توله سگی را دیدم که سعی می‌کرد همراه مادر وحشی ولی رهاشده‌اش بماند. مادری که بمجرد نزدیک شدن من از آنجا فاصله گرفت. توله را برداشتم،‌ به خانه بردم و تا زمان بلوغ پرورش دادم. علیرغم توجه و مواظبتی که از او بعمل ‌آوردم، ‌هیچگاه به حضور انسان‌ها عادت نکرد و رفتار اجتماعی با آنها نداشت. آن زمان اطلاع چندانی در مورد دوره‌های حساس «اجتماعی شدن» و «نقش‌پذیری» حیوانات نداشتم ولی برایم روشن بود که این سگ در مقايسه با دیگر سگ‌ها از رفتار متفاوتی برخوردار است. نمی‌توانستم به او کمکی کنم ولی تجربیات اولیه او در جنگل باعث می‌شد که در برابر انسان‌ها ترس بی‌منتهایی از خود بروز دهد. من از تضاد بین این سگ نیمه‌وحشی و سگ‌های اهلی که خود داشتم تحت تأثیر قرار گرفتم. در مورد دیگر، روباه قرمز جوانی را از لانه موش خرما گرفتم و او را در زیر زمین خانه بزرگ کردم. در آنجا او قادر به گشت و گذار در اطراف نبود. وجداناً هم بطور دائم با غذاهای مناسب گوشتی از او پذیرایی میکردم و سعی داشتم او را بخود نزدیک کنم. ولی او همواره ترسو بود و عاقبت همچنان ترسو ماند. در نهایت وقتی متوجه شدم نمی‌خواهد با دنیای من شریک شود، رهايش کردم تا به مزارع اطراف برود. با يادآوري اين خاطرات می‌توانم درک کنم که چگونه تجربیات من با آن توله سگ و توله روباه علاقه مرا بدنبال کردن و درک رفتار حیوانات و اهلی کردن آنها برانگیخته است. علاقه من به مبحث اهلی شدن حیوانات مجدداً در دوره دانشکده بصورت جدي‌تري گُل کرد.

دکتر جان کینگ، استاد ارشد دانشگاه ایالتی میشیگان کلنی‌های تحقیقاتی از انواع گونه‌های موش‌آهو (Deermice) داشت. او مرا در مطالعاتش در زمینه تحقیقات مربوط به توسعه رفتار بعنوان همکار پذیرفت. به سرعت به این حیوانات علاقمند شدم و چنين موضوعي را برای پایان‌نامه دکتری برگزیدم. تحقیقاتم بر مقایسه رفتار سه جمعیت متفاوت موش چمن‌زار متمرکز شد. یکی از جمعیت‌ها کاملاً وحشی بود، دیگری تنها یک نسل در آزمایشگاه پرورش یافته بود و سومی حداقل بمدت 15 نسل در شرایط اسارت بسر برده بود. پس از پایان تحصیلات، موقعیتی در دپارتمان جانورشناسی دانشگاه ایالتی نیویورک دانشکده علوم محیطی و جنگل‌داری سیراکوز بدست آوردم. تحقیقات من در طول 10 سال در مورد اثر اهلی کردن بر رفتار موش نروژی (Norway rat) بود. اغلب این تحقیقات مقایسه بین موش‌ کاملاً وحشی و موش وحشی که یک نسل در آزمایشگاه بسر برده بود با موش‌های کاملاً اهلی بود. هدف نهایی من این بود که جمعیتی از موش‌های وحشی را بدست آورم و تغییرات نسل به نسل رفتار و موفقیت‌های تولیدمثلی آنها را از نزدیک بررسی کنم. متأسفانه چنین تحقیقات بلندمدتی پشتیبانی مالی لازم را دریافت نکرد. در نهایت موقعیت در گروه علوم دامی دانشگاه کالیفرنیا بدست آوردم تا برنامه‌های آموزشی و تحقیقی در زمینه رفتار حیوانات اهلی داشته باشم. با تمرکز روی رفتارهای تولید مثلی، تحقیقات تجربی من در زمینه اهلی‌سازی به پایان رسید. باری، علاقه‌ام به اهلی‌سازی بعنوان یک پدیده بیولوژیکی ادامه یافت و لذا به تحقیق در منابع پرداختم تا همچنان روی این موضوع کار کنم. کتاب حاضر، اوج تحقیقات بلندمدت من در مورد اهلی‌سازی و اثرات بیولوژیک آن بر حیوانات در شرایط اسارت است. کتاب در 6 بخش مختلف تنظیم شده است. در بخش اول تحت عنوان«جنبه‌های عمومی» به زمان و چرایی اهلی شدن برخی گونه‌ها اشاره شده و تعریفی از اهلی‌سازی بدست داده‌ام و روش‌های مطالعه اهلی‌سازی و پیش‌نیازهای زندگی در اسارت را بر شمرده‌ام. داده‌های تاریخی در زمینه اهلی کردن حیوانات نادر است. البته کتاب‌های دیگری در این زمینه وجود دارند که در مقیاس‌ حجیمی باین مبحث می‌پردازند و گاه در بین آنها تناقضاتی دیده می‌شود که بمراتب بیش از مقدار مورد انتظار، دارای طبیعت دانش‌ورانه هستند. در بخش دوم به مکانیسم ژنتیکی دخیل در اهلی شدن حیوانات اشاره شده و مکانیسم‌های کلی را که بر تغییر خزانه ژنی یک جمعیت در جریان اهلی شدن اثر می‌گذارند مورد بحث قرار گرفته است. بخش سوم با عنوان«تنوع در فرایند اهلی‌سازی» به اثرات اهلی‌سازی بر تنوع ژنتیکی و فنوتیپی رفتار، ‌صفات ساختاری و فیزیولوژی حیوانات می‌پردازد. بخش چهارم با عنوان «سازگاری نسبت به محیط بیولوژیکی»به روش‌های متعددی می‌پردازد که حیوانات اسیر برای تأمین غذا، ‌آب، فرار از شکارچیان، رهایی از بیماری‌های عفونی و پارازیت‌ها و حضور انسان‌ها و دیگر حیوانات،‌ سعی در سازگاری و انطباق دارند.

در بخش پنجم کتاب «سازگاری با محیط فیزیکی» در مورد سازگاری حیوانات در برابر جنبه‌های فیزیکی انتخاب‌شده محیط اسارت آنها توجه شده است. عواملی از قبیل دما، وجود یا عدم وجود سایبان و سرپناه و نحوه استفاده آنها از فضای کف محل نگهداری مورد بحث قرار گرفته است که در بسیاری از موارد بشدت بشیوه محدودی در دسترس آنها قرار دارد. در آخرین بخش کتاب با جنبه‌هایی از توسعه رفتار در محیط‌های اسارت آشنا می‌شویم که در بخش‌های چهارم و پنجم به آنها اشاره نشده است و اینکه چگونه برخی فرایندهای توسعه‌ای بر توانایی بقا و تولید مثل فرد در هر دو محیط اسارت و محیط طبیعی و آزاد اثر می‌گذارند. در انتهای کتاب مرور کلی بر نحوه تأثیر اهلی‌سازی و تکنیک‌های مدیریتی خاص در رابطه با پرورش در شرایط اسارت بر آسایش حیوانات بعمل آمده است. موارد اخلاقی مرتبط با پرورش دام‌های اهلی نیز مورد توجه قرار گرفته است. از زمان نشر مقاله «جنبه‌های رفتاری اهلی‌سازی حیوانات» در سال 1984، ‌تعداد مقالاتی که در زمینه پرورش گونه‌های آبزی بویژه ماهی نشر یافته، بصورت قابل ملاحظه‌ای افزایش داشته است. در اغلب این آثار بر نیازهای تغذیه‌ای و محیطی پرورش لارو ماهی‌ها تأکید شده و عوامل مؤثر بر ناباروری تولیدمثلی آنها در شرایط اسارت و نیز اثرات ژنتیکي تکثیر ماهی‌ها برای آزادسازی در طبیعت مورد توجه قرار گرفته است. در حال حاضر بدلیل توسعه نوع بشر در جهان و علاقه و اقبال مردم آن به آبزی‌پروری، بسیاری از گونه‌های ماهی‌ها برای اهلی‌سازی در نظر گرفته شده‌اند. نتیجه اینکه در کتاب حاضر برای نشان دادن نکات مورد نظر به مطالعات در زمینه ماهی‌ها مراجعه شده است. این کتاب در واقع مرور منابعی در مورد عنوان اهلی‌سازی و پرورش حیوانات در شرایط اسارت است و اغلب عقاید شخصی بیان شده ولی این اظهارنظرها بعد از ارائه نقطه نظرات دیگران در همان زمینه عنوان گردید‌ه‌اند. عنوان کتاب «اهلی‌سازی و رفتار حیوانات» ممکن است تا حدودی برای برخی خوانندگان گمراه‌کننده باشد زیرا قسمت عمده کتاب به مواردی از قبیل مدیریت حیوانات اسیر، از هر دو نوع اهلی یا غیراهلی تخصیص یافته است. این عنوان زمانی بیشتر مفهوم می‌شود که وقتی حیوانات در شرایط اسارت بسر می‌برند، نمی‌توان از ‌فرایند اهلی شدن آنها اجتناب کرد. اغلب حیوانات وحشی که در شرایط اسارت پرورش داده شده‌اند جنبه‌هایی از فنوتیپ اهلی را نشان می‌دهند و دلیل آن بسادگی زندگی آنها در شرایط اسارت است. کاربرد «انتخاب مصنوعی» همراه با اثرات «انتخاب طبیعی» در شرایط اسارت، فرایند اهلی‌سازی را بشکل قابل توجهی شتاب می‌بخشد.                                                        ادوارد پرايس ، 2002

راهنمای عملی پرورش و نگهداریمرغ بومی

با وجود توسعه خارق‌العاده و چشمگیر ابعاد مختلف صنایع پرورش طیور در چند دهه گذشته و سر پا شدن تعداد زیادی از مرغداری‌های گوشتی و تخمی، ‌واحدهای پرورش بوقلمون و حیوانات آبزی تا شترمرغ و امو و امثال آن، در کنار شکل‌گیری مشاغل و حرفه‌‌های پیچیده‌ای که در زمینه تأمین فراورده‌های پروتئین حیوانی در گوشه و کنار جهان شکل گرفته‌اند، جدیداً در میان مصرف‌کنندگان جهان به ویژه کشورهای توسعه یافته، تمایل زیادی به مصرف طیور ارگانیک و مرتعی به چشم می‌خورد، ‌کما اینکه در سایر حوزه‌های تولید کشاورزی نیز این پدیده روبرشد است. مشخصه اصلی این فراورده‌ها، کاهش هر چه بیشتر فشار بر طبیعت در فرایند تولید، عدم جابجایی مواد مغذی در بعد اکولوژیکی، تولید در شرایط اخلاقی و با رعایت برخی اصول انسانی از نظر شرایط محیطی محل پرورش، عدم بهره‌برداری از مواد دارویی و هورمونی و امثال آن است، ‌اگرچه با قیمت بیشتری روانه بازار می‌شوند. در ایران از گذشته‌های دور، مصرف‌کنندگان توجه خاصی به تخم مرغ‌های پوست قهوه‌ای بومی و گوشت مرغی که در شرایط طبیعی پرورش یافته باشد نشان داده‌ و همچنان این علاقه‌مندی در آنها دیده می‌شود. با وجود این، تمایل مردم ایران به خرید این نوع محصولات و بهایی که حاضر به پرداخت برای آن هستند مورد بررسی جدی قرار نگرفته است ولی در گرانیگاه مبهمی از ذهنیت آنها، استفاده از فراورده‌های ارگانیک و مرتعی از ارجحیت و اولویت برخوردار است. شرایط اقتصادی، قدرت خرید، موقعیت اقتصادی- اجتماعی، شاخص‌های روانی و تیپ‌بندی طبقاتی مردم در گرایش آنها به مصرف این گونه محصولات نقش اساسی دارد. شاخه کوچکی از تولیدات ارگانیک در زمان حاضر، استفاده از مرغدا‌نی‌های کوچک کنار منزل و باغچه خانه‌ها است، به ویژه اینکه تولیدکننده خود به مصرف تولیداتش مبادرت میکند.

در بسیاری مناطق حومه شهری و روستایی، امکانات حداقلی برای پرورش تعدادی مرغ و فراهم ساختن روزمره محصولات مرغ برای مصرف در سفره روزانه وجود دارد. در این کتاب مهم‌ترین جنبه‌های عملی نگهداری تعدادی مرغ در کنار خانه پرداخته شده، ‌اسباب و وسایل مورد نیاز در چنین شرایطی مورد بحث قرار گرفته، مسائل حاشیه‌ای از قبیل رضایت همسایگان، ‌دفع جانوران موذی و سایر شرایط حفظ و ایمنی مرغها بررسی شده است. بعلاوه با اشاره‌‌ای مختصر به سیستم گوارش مرغ‌ها، ‌تغذیه آنها و ادوات و ابزار مورد نیاز برای تغذیه مرغها در شرایط کم‌تراکم مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه نژاد‌های مطلوب برای نگهداری در شرایط خانه به همراه خصوصیات تولیدی و مزاجی هر یک ذکر شده و ‌بیماری‌های غیر عفونی (به ویژه پارازیت‌ها) و نحوه مقابله با آنها در شرایط کنار منزل مورد مداقه قرارگرفته است. در صورت علاقه افراد به ادامه کار و تمایل آنها به تولید جوجه از تخم مرغ نطفه‌دار، مطالبی نیز در این زمینه بیان و مهم‌ترین جنبه‌های عملی‌آن ذکر گردیده است.         مرتضي بيكي، 1390

جیره نویسی تکمیلی مرغ

پرورش مرغ خانگی، رکن اصلی پرورش طیور در دنیای مدرن، تغذیه یکی از ارکان مهم پرورش مرغ و جیره‌نویسی رکن مهم تغذیه و روشی ریاضی برای تأمین ترکیب دان مصرفی مرغ‌ها است. فرایند جیره‌نویسی مستلزم استفاده از اطلاعات به روز در زمینه نیازهای غذایی دستجات مختلف مرغ و ارزش غذایی مواد خوراکی متعدد و گوناگون مورد استفاده در جیره آنها و در واقع سومین گام در حوزه تغذیه مرغ‌ها است. به باور کارشناسان تغذیه، لازم است موارد احتیاطی متعددی در مراحل پیش و پس از جیره‌نویسی، مد نظر قرار گیرد. مشخصات منحصر بفرد و ویژه برخی مواد خوراکی؛ مواد متنوع ضد‌تغذیه‌ای آنها؛ سموم و آلاینده‌های محیطی، میکروبی و انباری؛ شرایط انبارداری و خسارات فیزیکی ناشی از توسعه فساد قارچی و میکروبی در مواد ذخیره شده؛ دقت روش نمونه‌برداری مواد خوراکی؛ استفاده از فن‌آوری‌های مدرن برای اندازه‌‌گیری ارزش انرژی و مواد مغذی موجود در مواد خوراکی؛ فناوری‌های مدرن تهیه دان از قبیل فرایندهای پلت، اکسترود و اکسپند کردن دان؛ شرایط انبارداری، نگهداری و ‌حمل و نقل دان آماده از نظر حفظ کیفیت آن؛ سیستم مرغداری و درجه‌بندی آن‌ها از نظر صنعتی یا سنتی و ارگانیک یا غیرارگانیک بودن آن؛ روش خوراک‌دهی و استفاده از محدودیت‌های غذایی و نوری؛ مباحث مدرن‌تر استفاده از افزودنی‌هایی از قبیل آنزیم‌ها، محرک‌های رشد، ... و یا استفاده از تکنیک‌ قابلیت هضم مواد مغذی به خصوص اسیدهای آمینه و موارد متعدد دیگر از جمله آنها هستند. موارد فوق و ملاحظات بیشمار دیگری را که می‌توان آنها را به مثابه اطلاعات تکمیلی جیره‌نویسی دانست، به ویژه در کارخانجات دان‌سازی از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا علاوه بر تأمین نیاز غذایی مرغ‌ها، همزمان سودآوری واحد تولیدی و ایجاد مطلوبیت اقتصادی و بهداشتی دان تولیدی نزد مصرف‌کننده را نیز مد نظر قرار می‌دهند. در فصل اول کتاب حاضر،‌ با استفاده از کتاب «تغذیه تجاری طیور» نوشته لیسون و سامرز، ابتدا به معرفی مهم‌ترین مواد خوراکی و افزودنی‌های مورد استفاده در جیره مرغ‌ها پرداخته و برجسته‌ترین خصوصیات آنها همچون ارزش غذایی، وزن حجمی و محدودیت‌های مصرف آنها در زمان جیره‌نویسی و نیز برنامه کنترل و تضمین کیفیت هر یک از آنها مبادرت گردیده است. این اطلاعات در واقع عملی‌ترین داده‌ها در زمینه استفاده از این مواد در کارخانجات دان‌سازی طیور محسوب می‌شوند. در دو فصل بعدی به ترتیب روش‌های آزمون کیفیت مواد خوراکی و آلاینده‌های مختلف مواد اولیه به اختصار و به نقل از کتاب فوق ارائه شده است. در فصل 4، اشاره مختصری به شیوه جیره‌نویسی طیور به عمل آمده و با معرفی نحوه تولید دان در شرایط پرورش مرغ بومی، مرغداری صنعتی و یا کارخانجات تولید دان، خط تولید و فراوری کارخانجات دان‌سازی طیور به صورت مفصل در فصل 5 مورد توجه قرار گرفته است. در فصول بعدی کتاب، جدیدترین دستاوردهای فنی در مبحث دان‌سازی به نقل از کتابچه راهنمای «فرمولاسیون جیره» متعلق به انجمن سویای ایالات متحده و سایت اینترنتی آنها ارائه شده است.

فراوری خوراک و بهبود مواد مغذی در فصل 6، فرایند مخلوط کردن دان به عنوان مهم‌ترین جزء کارخانجات دان‌سازی و عوامل مؤثر بر کیفیت دان به همراه آزمون‌های مربوطه در فصل 7 معرفی گردیده و مزایا و احتیاط‌های متعلق به استفاده از فیتاز در جیره طیور به همراه کیفیت مواد خوراکی و اثر آن بر عملکرد تولید مرغ‌ها در دو فصل بعدی ارائه شده است. تنوع مواد مغذی و تغییر و تنوع مواد خوراکی از جمله نکات مهم در جیره‌نویسی و مخلوط کردن عملی مواد خوراکی در سطح کارخانجات دان‌سازی است. در فصل 9، روش‌های غلبه بر این مشکل و کاهش تأثیر آن بر توان تولیدی جیره‌های عرضه‌شده، به ویژه روش جیره‌نویسی استوکاستیک معرفی شده و نحوه ورود اطلاعات به نرم‌افزار اکسل برای غلبه بر مشکل تغییر تنوع مواد خوراکی به صورت مصّور عرضه شده است. در حال حاضر یکی از مهم‌ترین موضوعات در جیره‌نویسی طیور، مبحث قابلیت هضم اسیدهای آمینه به عنوان مهم‌ترین و بحرانی‌ترین مواد مغذی مورد استفاده در جیره مرغ‌ها و شالوده تغذیه مدرن طیور است. در فصل 11، قابلیت هضم اسیدهای آمینه معرفی شده و مزایا و معایب و روش استفاده از این مفهوم در جیره‌نویسی طیور و نرم‌افزارهای جیره‌نویسی مورد بررسی قرار گرفته و تکنیک‌های جدید جیره‌نویسی از نظر اسیدهای آمینه قابل هضم- پروفیل اسیدهای آمینه ایدآل- معرفی شده است. در فصل 12، اقتصاد تخصیص مواد خوراکی و بحث حاشیه سود در انتخاب مواد خوراکی مورد بررسی قرار گرفته است. مواد اولیه گیاهی به صورت غلات و دانه‌های پروتئینی، قسمت عمده جیره طیور را به خود اختصاص می‌دهند. این مواد نوعاً فراورده‌های زنده هستند که بلافاصله بعد از برداشت، فعالیت‌های آنزیمی آنها ادامه یافته و با وجود اینکه به طور طبیعی پوشش مناسبی دارند ولی به دلیل خسارات فیزیکی واردشده به آنها در حین حمل و نقل و شرایط نامناسب انبارداری، به محض تأمین شرایط مناسب در انبار در معرض حمله کپک‌ها و قارچ‌ها قرار می‌گیرند. عملیات دان‌سازی بدون توجه به انبارداری مناسب مواد اولیه و مباحث مربوط به آن اعتبار چندانی ندارد. در فصول 13 و 14، مبانی و اصول ذخیره‌سازی و انبارداری دانه‌ و کنجاله سویا و غلات به عنوان دو جزء اصلی خوراک طیور مورد بحث واقع شده است. در چرخه فشرده تولید و مصرف فراورده‌های گوشتی (به ویژه گوشت و تخم مرغ) در سفره انسان امروزی، کنترل باکتری‌های تولیدکننده بیماری‌های با منشأ غذایی - به ویژه سالمونلاها- اهمیت فوق‌العاده‌ای داشته و کنترل آنها از مراحل اولیه تولید آنها یعنی کارخانجات دان‌سازی آغاز می‌گردد. بهداشت کارخانجات دان‌سازی، تعیین نقاط استراتژیک آلودگی کارخانه بر اساس روش جدید «آنالیز حادثه و نقطه کنترل بحرانی» در آخرین فصل کتاب مورد توجه قرار گرفته و موارد مختلف امنیت زیستی برای جلوگیری از انتقال‌های افقی و عمودی میکروب‌ها به صورت تیتروار لیست شده است.          مرتضي بيكي، زمستان 1390

آمار در دامپزشکی و علوم دامی

شش سال بعد از اولين چاپ اين كتاب عكس‌العمل‌هاي مثبتي از طرف خوانندگان دیدیم. در سطح جهان در دوره‌های آموزشی مختلفی از این کتاب استفاده شده است. در این سال‌ها اتفاقات زیادی رخ داده و ما را بر آن داشته است تا کتاب را به روز در آورده و متن اولیه آن را توسعه دهیم. فصل‌بندی کتاب تغییر چندانی نکرده است. در نسخه جدید، علاوه بر توضیحات بیشتر در مورد هر فصل تمریناتی در انتهای فصل ارائه شده تا مطالب آن مفهومی‌تر شود. هدف اولیه ما در جهت تأمین کتاب مناسبی که با معرفی مفاهیم اساسی آن آغاز شود، بجای خود باقی است. در طول کتاب، بخشی‌هایی وجود دارد که می‌توان از مطالعه آنها صرف‌نظر کرد مگر اینکه نیاز خاصی به خواندن آن باشد. این مباحث دارای روش‌های آنالیز پیچیده‌ای ‌هستند. در انتهای کتاب، فرهنگ اصطلاحات آمار دامپروری و دامپزشکی بنحوی مبسوط ارائه شده‌اند که بخوبی محتویات متن اصلی کتاب را منعکس سازند. برای مرجع‌دهی راحت‌تر مطالب کتاب، فلوچارت‌هایی برای انتخاب آنالیزهای آماری صحیح در شرایط متفاوت در بخش‌های انتهایی کتاب عرضه شده است و امیدواریم این مطالب کمک کند تا رویه مناسبی را انتخاب و متون مربوطه را بیابیم. نرم‌افزار کامپیوتری مجهز به ابزارهای آنالیز فوق‌العاده پیچیده در سال‌های اخیر توسعه یافته‌اند و روش‌شناسی رویه‌های مختلف آن معرفی شده است. بنابراین در نسخه حاضر مطالب مرتبط با آنالیز رگرسیون را بسط داده و فصل جدیدی (فصل 11) بوجود آوردیم تا برخی تکنیک‌های پیشرفته رگرسیون را معرفی کنیم. در این فصل، «رگرسیون چندگانه» معرفی و مطالب بیشتری در مورد «رگرسیون لاجیت» مطرح شده و در کنار آنها «رگرسیون پواسون» و انواع روش‌های رگرسیونی برای «آنالیز داده‌های خوشه‌بندی‌شده»، «‌برآوردهای حداکثر درست‌نمایی» و مفهوم «مدل خطی عمومی» مطرح شده است. از آنجا که فصل 11 در چاپ دوم کتاب اضافه شده است، ‌فصل‌بندی کتاب منطبق بر فصول چاپ قدیمی نیست. فصل 15 کتاب نیز فصل جدیدی است که عمدتاً به معرفی مفاهیم «دامپزشکی شاهدمحور» اختصاص یافته و بر نقش آمار بعنوان یکی از مبانی آن تأکید شده است. متدولوژی این نوع دامپزشکی، فرایندهای تلفیقی را در یک مسیر سیستماتیک مطرح کرده و نتایج عملی بدست آمده در مطالعات تجربی را در عملیات کلنیکی روزانه بکار می‌گیرد با این هدف که نتیجه کلنیکی آن بهبود یابد. این مسئله مستلزم آن است که فرد مهارت آن را بدست آورد که بشیوه انتقادی کوشش‌های دیگران را در رابطه با طراحی مطالعات و ارائه و آنالیز و تفسیر نتایج بدست‌آمده ارزیابی کند. درک اهمیت و ارزش دامپزشکی شاهدمحور منتهی به تأکید مشابهی بر پزشکی کلنیکی انسانی می‌شود کما اینکه تمامی حرفه دامپزشکی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. خواننده چه دامپزشک یا تکنسین دامپزشکی و یا دیگر افراد در حوزه‌های علمی مربوطه باشد، نیاز شدیدی به تبحر در حوزه آنالیز آماری دارد. در صورتی که بخواهیم دانسته‌های خود را بخوبی انتقال دهیم، دانستن اینکه چگونه به بهترین وجه نتایج بدست‌آمده را گزارش کنیم حیاتی است و لذا در انتهای فصل 15 بنحوه استناد در گزارش‌نویسی کلنیکی اشاره می‌کنیم.

با وجود اینکه در متن کتاب تنها به دو نرم‌افزار آماری SPSS و Stata اشاره می‌شود ولی اطلاعات ارائه شده به اندازه‌ای هست که بتوان خروجی دیگر نرم‌افزارها را تفسیر کرد ولو اینکه طراحی خروجی و نیز محتوای خروجی آ‌نها تا حدودی متفاوت باشد. در کتاب تعدادی وب‌سایت‌ معرفی شده است که اطلاعات خوبی در این زمینه‌ها دارند ولی با توجه به رشد بی‌رویه اینترنت چه بسا برخی سایت‌های معرفی شده از دسترس خارج شده باشند. این کتاب همراه یک سی‌دی عرضه می‌شود که دارای مجموعه‌ داده‌های موجود در متن کتاب است. از این داده‌ها برای استحکام فرایند یادگیری کمک می‌گیریم. این کار زمانی است که قصد آنالیز آنها را داشته و بتوانیم بخوبی از پس ریزه‌کاری‌های آن برآییم. هر یک از مجموعه داده‌ها در 4 فرمت مختلف (اسکی، اکسل، ‌SPSS و Stata) عرضه شده‌اند. از سخاوت دکتر پنی باربر، مارک کربت، ‌دکتر جی. ای. ادواردز، پروفسور جاناتان الیوت، پروفسور گری انگلند، ‌دکتر الیویه گاردن، ‌دکتر ایلک کلاس، دکتر ترزا مارتینز، دکتر آن پیرسون، دکتر پی. دی. واریس،‌ پروفسور آوریل واترمن-پیرسون و دکتر سوزانا ویلیام تشکر می‌شود که داده‌های آماری خود را در اختیار ما قرار دادند و به دیگرانی که اجازه دادند از داده‌های منتشرشده آنها استفاده کنیم. در جای خود ما خلاصه داده‌های منتشره را مورد استفاده قرار داده و مجموعه داده‌های مناسبی ایجاد کرده‌ایم که بتوان براحتی برای اهداف آموزشی از آنها استفاده کرد. از آلکس هانت سپاسگذاریم که مهارت‌های خود را در اختیار ما نهاد تا تصاویر مناسبی برای چاپ اول کتاب فراهم کنیم و از دکتر دیوید مولز که در فراهم ساختن جداول آماری به ما کمک کرد. همچنین تشکر ویژه از دکتر بن آرمسترانگ، پروفسور کارولین سابین و دکتر یان مارتین بعمل می‌آید که در زمان توسعه متن نسخه اول کتاب، سخاوتمندانه مشورت‌های انتقادی خود را در اختیار ما نهادند و نیز از پروفسور جان اسمیت تشکر می‌شود که ابتدا به ساکن فکر نوشتن کتاب را در ما زنده کرد. همچنین از سایر همکاران تشکر می‌کنیم که بویژه از طریق تماس تلفنی مباحثی را با آنها در میان نهادیم و در حوزه‌هایی که توانایی کافی نداشتیم از خبرویت آنها سود برده و از تشویق‌های آنها برای تکمیل آنچه که امیدواریم در زمینه آمار دامپروری و دامپزشکی مناسب باشد متشکریم. همچین از همکارانی تشکر می‌کنیم که خطاهای ما را گوشزد کردند تا هر چه سریع‌تر به رفع آنها مبادرت کنیم. در انتها از حسن توجه و حوصله همسران‌مان گرالد و روزی و فرزندان‌مان نینا، آندرو و کارن و الیویه و آنا تشکر می‌کنیم که امکان آن را فراهم ساختند که جذب کتاب شویم و در فرایند آن از غفلت ما در مورد خودشان چشم‌پوشی کردند.         آویوا پتری و پاول واتسون، 2006

اصول پرورش و نگهداریبوقلمون

در ابعاد جهانی پرورش بوقلمون در کنار پرورش مرغ خانگی، اردک، مرغ شاخدار و بلدرچین نقش مهمی در افزایش وضعیت اقتصادی و تغذیه‌ای جمعیت‌های مختلف انسانی بازی می‌کند. احتمالاً 2 درصد تولیدات طیور در سطح جهان متعلق به بوقلمون باشد. بوقلمون در ابعاد صنعتی، فقط برای تولید گوشت پرورش داده می‌شود. گوشت بوقلمون در میان تمامی پرندگان اهلی، لذیذترین است. هدف اصلی از توسعه صنایع پرورش بوقلمون تولید گوشت لذیذ آنها است که به روش‌های مختلفی (سینه، ران، گوشت چرخ شده، هات‌داگ، ‌راسته و یا لاشه کامل) به دست مصرف‌کننده می‌رسد. تا همین چند دهه پیش گوشت بوقلمون حتی برای مصرف‌کنندگان اروپایی و آمریکایی کالای لوکسی بود ولی به برکت پیشرفت‌های علمی در حوزه‌های مختلف تولیدی و فنی، در حال حاضر تولید آن به ویژه در کشورهای اروپایی و آمریکایی مورد توجه و فراوردهای تولیدی آن مورد علاقه اقشار اجتماعی بالا تا متوسط است. از دیرباز مصرف گوشت بوقلمون همچون شکار و مصرف تذرو و تیهو توسط نجبا و شاهزادگان، در ذهنیت ایرانیان به معنی زندگی تجملی و اشرافی تلقی گردیده است. پنداری که تا پیش از انکشافات ژنتیکی، انقلاب سبز و توسعه کشاورزی و مزارع چند صد هکتاری در دهه‌های بعد از جنگ دوم جهانی واقعیتی مجسم بود ولی به برکت پیشرفت‌ در زمینه پرورش، تغذیه، بهداشت و مدیریت مرغ خانگی و بوقلمون در سطح جهان و به ویژه پیشرفت علوم ژنتیک و اصلاح نژاد در دهه‌های بعد و در نتیجه توسعه و عرضه سویه‌های تجاری مطلوب به همراه مشاوره‌ها و ‌سرمایه‌گذاری‌های لازمه، حرفه پرورش بوقلمون در اغلب کشورهای جهان به عنوان یک فعالیت اقتصادی مفید شناخته شد تا در کنار سایر الگوهای مصرف انسان مدرن، به ویژه نیازهای طبقات متوسط شهری را برآورده ‌سازد. بوقلمون و مرغ خانگی مهم‌ترین منبع تأمین گوشت سفید در جوامع انسانی است. با این همه به دلایلی توسعه این حرفه در اغلب کشورهای جهان و از جمله ایران مورد استقبال قرار نگرفته است و حوزه تولید، توسعه و پرورش آن عمدتاً محدود به کشورهای اروپایی و آ‌مریکای شمالی و برخی کشورهای معدود دیگر از قبیل آفریقای جنوبی و اسرائیل قرار دارد. سنت مصرف گوشت بوقلمون در اعیاد ملی و مذهبی کشورهای غربی از قبیل عید کریسمس و جشن‌های سپاسگذاری یکی از دلایل عمده ترویج مصرف آن در کشورهایی است که در پرتو فرهنگ و تمدن غرب مسیحی قرار دارند. نمونه‌های ایرانی چنین رسوماتی شامل شوربا و شله‌زرد است، با تمایلی محلی، تفریحی خانوادگی و با تکیه بر منابع و مواد بومی. گوشت بوقلمون علیرغم قیمت رقابتی آن با گوشت مرغ، در برخی بازارهای محلی و منطقه‌ای به ویژه در مناطق روستایی قسمت‌های غربی کشور عرضه می‌شود ولی به عنوان یک حرفه صنعتی یا نیمه‌صنعتی که بخش قابل توجهی از صنعت تولید فراورده‌های پروتئینی را به خود اختصاص دهد، در نیامده است.

تعداد معدودی از شرکت‌های تولیدی به صورت نیمه‌صنعتی در حوالی تهران و کرج به این حرفه مشغول هستند.بالغ بر 80 درصد فعالیت‌های تولید، توسعه و پرورش بوقلمون با مرغ خانگی اشتراک دارد و در ابعاد جهانی، شرکت‌های بزرگ تولید سویه‌های بوقلمون همان شرکت‌های اصلاح نژاد و توسعه مرغ هستند که سابقه چندین دهه را در پرونده خود دارند، با وجود این تعداد اندک تخم تولیدی سالیانه بوقلمون مولد، پایین بودن باروری تخم‌ آنها، کم بودن جوجه‌درآوری تخم‌ها در مقطع جوجه‌کشی‌ها و غیررقابتی و انحصاری بودن تولید جوجه‌ یک‌روزه بوقلمون و قیمت بالای جوجه‌ها از دلایل پایه عدم استقبال تولیدکنندگان به حرفه پرورش بوقلمون گوشتی است. طول نسبتاً بلند دوره پرورش بوقلمون، مشکلات تغذیه‌ای، بالا بودن ضریب تبدیل غذایی (بخصوص در بوقلمون‌های بومی)، وزن نسبتاً سنگین لاشه در انتهای دوره پرورش، پرتوقع و حساس بودن جوجه‌ها در دوره‌های اولیه پرورش، ناشناخته ماندن مشکلات بهداشتی و بیماری‌های منطقه‌ای و بومی آنها، عدم تولید واکسن‌های مناسب (و مصرف واکسن‌های مرغ) از جمله عوامل بعدی گرایش اندک تولیدکنندگان به پرورش بوقلمون است، اگرچه همواره مشتری‌های خاص خود را داشته و دارد. درک تأثیر اقتصادی بخش‌های تولید کشاورزی و از جمله اهمیت بخش طیور و بوقلمون، درک نحوه استفاده از فراورده‌های تولیدی و تشخیص فراوردهای گوشتی و غیرگوشتی، ‌بکار بردن مناسب سالن‌ها و محل تأمین دان و آب بوقلمون‌ها، رعایت اصول استفاده از سالن‌ها و اراضی پرورش بوقلمون در بیرون یا درون سالن و رعایت اصول تهویه و جریان هوا و سایبان‌ها، اهمیت تلقیح مصنوعی و تغذیه مناسب، ژنتیک و آشنایی با عادت‌ها و رفتارهای بوقلمون‌ها و در نهایت به دست آوردن مهارت‌ تفکر و آماده شدن برای تصمیم‌گیری و حل مسئله از جمله مواردی است که هر فرد شاغل یا مایل به فعالیت در زمینه پرورش بوقلمون باید با آنها آشنا باشد. اغلب جنبه‌های پرورش بوقلمون به ویژه از نظر ساختمان‌ها و تأسیسات و ابزار و تجهیزات مورد نیاز مشابه پرورش مرغ است. برای کسب اطلاع بیشتر در این زمینه‌ها می‌توان به کتب مرجع مرغ مراجعه کرد. در کتاب حاضر، پرورش بوقلمون با تأکید بر سویه‌های مدرن آن، از ابعاد مختلف مورد توجه قرار گرفته است. پس از مختصری در مورد تاریخچه و زیست‌شناسی بوقلمون و معرفی گونه‌ها، نژادها و واریته‌های مختلف بوقلمون، در فصول اولیه، نکاتی در مورد ساختمان و تجهیزات مطرح شده است. آماده‌سازی سالن برای ورود جوجه‌ها در فصل چهارم برای بوقلمون‌های تجاری و مولّد مشترک است ولی در فصل بعد، نکات مهم پرورش بوقلمون گوشتی مورد توجه قرار گرفته و نکات و موارد احتیاطی به شیوه موردی مطرح گردیده است.

در فصل ششم پس از بیان مطالبی در مورد اصول اصلاح نژاد و انتخاب در بوقلمون‌ها، به شرایط گله‌های اجداد پرداخته شده و در فصل بعد مراحل مختلف آماده‌سازی، تلقیح، تولید مثل، تولید تخم و ... در گله‌های مولد مورد بررسی قرار گرفته و در فصل هشتم اصول جوجه‌کشی بوقلمون مطرح و نکات مهم آن بررسی شده است. در فصول نهم و دهم به ترتیب به اصول تغذیه و اصول بهداشت و بیماری‌های بوقلمون اختصاص یافته است. در فصل یازدهم، با معرفی مختصر گوشت بوقلمون و ارزش غذایی آن برای انسان، به شرایط کشتار و اثر آن بر کیفیت گوشت بوقلمون و عوامل مؤثر پرداخته شده است. فصل دوازدهم اشاره مختصری به ویژگی‌های پرورش بوقلمون در خانه دارد و در فصل آخر کتاب، مباحث مربوط به آسایش بوقلمون‌ها که از نظر مصرف‌کنندگان امروز جهانی، به ویژه محافل حقوق حیوانات از اهمیت برخوردار است مورد بحث قرار گرفته است.                                                              مرتضی بیکی، پاییز 1390

تغذیه حیوانات خانگی

بشر در تاریخ حیات نسبتاً کوتاه خود به منظور تأمین فراورده‌های مورد نیاز و کنترل بر آن، جمعیت‌های حیوانی و گیاهی را از طریق فرایند انتخاب مصنوعی، اصلاح/اهلی کرد. تأمین غذا، پوشاک (پشم، پوست، ابریشم و نخ)، نیروی کار (باربری، حفاظت و جنگ‌افزار) و ابزار تفریح (حیوان همراه و زینتی) مهم‌ترین ابعاد اهلی‌سازی حیوانات است. اخیراً استفاده از حیوانات در تحقیقات آزمایشگاهی و علمی به این لیست افزوده شده است. اولین حیوان اهلی شده همراه بشر، سگ است که سابقه آن به حدود 30 تا 9 هزار سال پیش در آسیای شرقی و آفریقا بر می‌گردد. به دنبال آن به ترتیب گوسفند، ‌خوک،‌ بز، گاو، ‌گربه و مرغ خانگی در بازه زمانی 13 تا 8 هزار سال پیش در نقاط مختلف کره زمین اهلی شدند. آخرین آنها راسوی بد بو و جوجه تیغی است که تاریخ اهلی شدن آنها به دو سه دهه پیش بر می‌گردد. حیوانات اهلی‌شده برای همراهی انسان را اصطلاحاً «حیوان خانگی» و حیوانات اهلی‌شده برای غذا و کار را «دام» می‌نامند. حیوانات خانگی در خانه نگهداری شده و بر خلاف دیگر حیوانات که با مقاصد اقتصادی و تولیدی نگهداری می‌شوند، برای همراهی و تفریح انسان مورد استفاده قرار می‌گیرند. وفاداری، بازیگوشی، ظاهر جالب و یا صدای مناسب حیوانات از مهم‌ترین جاذبه‌های حیوانات خانگی هستند. بعلاوه نگهداری حیوان برای سلامتی صاحب او نیز مناسب است. نگهداری حیوان در حول و اطراف انسان موجب کاهش تنش‌های روزانه وی می‌شود. اخیراً برای مداوا و مراقبت از بیماران مسن مبتلا به ناتوانی‌های ذهنی و بدنی از «حیوان‌درمانی» استفاده می‌شود. سگ‌های تربیت شده برای تشخیص زمان دقیق صرع در انسان و در نتیجه پیش‌بینی کافی برای رساندن فوری بیمار به محل دریافت کمک، یکی از نمونه‌های آن است. در میان حیوانات خانگی، سگ جایگاه بالایی دارد. همراهی با سگ برای دارندگان آن موجب تفریح، ‌تمرین ورزشی، تنفس هوای پاک و ایجاد ارتباط اجتماعی می‌گردد. رایج‌ترین حیوانات خانگی، سگ و گربه هستند. اخیراً جوندگانی از قبیل جربیل، ‌همستر، چین‌چیلا، خوکچه هندی و ... نیز نگهداری می‌شوند. اهمیت دسته پرندگان خانگی از قبیل قناری، طوطی و امثال آن نیازی به اشاره ندارد. در تمامی حیوانات، ‌اعم از پرندگان، ‌پستانداران، خزندگان و ...، بیماری‌ها و ناخوشی‌های مختلف را به دو دسته عفونی و غیرعفونی تقسیم می‌کنند. دسته اول با ارگانیسم‌های بیماری‌زا سر و کار داشته و مسری و لذا خطرناک هستند و سالها است به صورت یکی از حوزه‌های وسیع مطالعات بهداشتی، ‌امنیت زیستی و طب مورد مطالعه قرار گرفته و در کتب مرجع طب به آنها اشاره شده است، به ویژه اینکه اغلب آنها در انسان نیز ایجاد بیماری می‌کنند. بیماری‌های مختلف قارچی، باکتریایی، ویروسی، تک‌یاخته‌ای از قبیل هاری، ‌هپاتیت، سل، کوکسیدیوز، برونشیت، طاعون، وبا، آنفلوآنزا، نیوکاسل، برونشیت و لیست مطولی از این دست بیماری‌ها در این زمره قرار دارند. بیماری‌های انگلی (خارجی و داخلی) را نیز به عنوان بیماری عفونی قلمداد می‌کنند اگرچه روش شناسایی، پیشگیری و مداوای آنها متفاوت از دیگر بیماری‌های عفونی است.

بیماری‌های غیرعفونی از قبیل فشار خون، صرع، آسم، ‌بیماری‌های قلبی- عروقی و سرطان، بیماری‌هایی هستند که اجرام میکروبی در آنها نقشی ندارد، مسری نیستند و تحت تأثیر عواملی از قبیل تغییرات محیطی، کمبودهای تغذیه‌ای، سبک زندگی (زندگی در اسارت یا شرایط طبیعی) و یا حتی نقیصه‌های ژنتیکی ایجاد می‌شوند. بیماری‌های متابولیکی از قبیل فلج زایمان در این دسته طبقه‌بندی می‌شوند. این بیماری‌ها به دلیل به هم خوردن توازن نیاز/ مصرف برخی مواد مغذی (مصرف بیش از اندازه آنها در بدن و کمبود آنها به دلیل ظرفیت پایین حیوان در مصرف مقادیرکافی از آن) بوجود می‌آیند و اغلب از طریق پیش‌بینی‌های تغذیه‌ای قابل کنترل هستند. برخی عوارض بیمارگونه در انسان و حیوان وجود دارد که طبیعت عفونی ندارند و به عنوان بیماری غیرعفونی نیز دسته‌بندی نمی‌شوند. این عوارض به دلیل اختلالات فیزیولوژیکی خاص بوجود می‌آيند. پیری و چاقی از جمله مهم‌ترین آنها می‌باشند. در کتاب «تغذیه حیوانات خانگی» به مهم‌ترین و رایج‌ترین بیماری‌های غیرعفونی حیوانات خانگی اشاره شده و ارتباط میان آنها و مبانی تغذیه بررسی گردیده است. این بیماری‌ها (همچون چاقی و بیماری‌های قلبی)، عمدتاً به دلیل زندگی حیوانات در شرایط اسارت و تبعیت اجباری آنها از نوع زندگی انسان توسعه می‌یابد و کنترل بیماری‌هایی از قبیل انحراف و پوسیدگی دندانی، یبوست، اسهال، ‌بیماری‌های کلیوی، سنگ‌های مجاری ادراری، خستگی قفس، مشکلات پوستی، ناکارکردی غدد درون‌ریز و امثال آن، شرایط ایمنی و آسایش را برای نگهداری سالم آنها فراهم آورده و امکان طول عمر بیشتر همراه با شادمانی افزون‌تر را برای آنها بوجود می‌آورد. کتاب دارای مضامین نسبتاً جدیدی در زمینه تئوری هضم و تغذیه به ویژه در کاربردهای عملی آن در حوزه عملیات روزمره دامپزشکی است. در این کتاب، اصول علم تغذیه با تأکید و توجه ویژه به استفاده از آن به عنوان ابزاری برای مدیریت حیوانات خانگی بیان شده و مفاهیم پایه تغذیه برای بیان نیازها و احتیاجات حیوانات مریض و سالم بکار گرفته شده است به طوری که درک آنها به سادگی میسر باشد. برخی مفاهیم پایه و مهم کتاب، به صورت نکات برجسته در حاشیه صفحات ذکر شده و در پایان هر فصل، تعدادی سؤال برای خودآزمایی مطرح و پاسخ آنها در انتهای کتاب ذکر گردیده است. مطالب کتاب برای درک رابطه بین تغذیه و بیماری‌ها برای دانشجویان دامپزشکی و نیز پرستاران و کاربران دامپزشکی مناسب است.         مرتضی بیکی، پاییز 1390

پرورش طیورارگانیگ

*

*

راهنمای کامل پرورشکبک

کبک، ‌قرقاول و باقرقره که در منطقه وسیعی از آسیا از مدیترانه تا آن سوی جبال هند به سر برده و با فاصله قابل توجهی از محل سکونت انسان، در بیشه‌ها و مرغزارهای تنک آن زندگی می‌کنند. مکتوب‌های بجامانده از تاریخ قرون میانه این مناطق از جمله ایران، مشحون از داستان‌هایی از نخجیرگاه‌ها است که رجال و حکمرانان را در حال شکار گور و گوزن و نیز کبک، تذرو، تیهو و بویژه قرقاول که نماد زیبای طبیعت شرقی هم بودند، نشان می‌دهند. در برابر، در همین سال‌ها عموم مردم به جای صید این پرندگان شکار دیریاب و کم‌وفور، به جمع‌آوری بلدرچین می‌پرداختند که هم به دلیل زاد و ولد بیشتر، کثرت و حضور بیشتری داشت و هم در مزارع اطراف آبادی‌ها به سر برده و دسترسی بدانان سهل‌تر ‌بود. پرندگان شکار که از مظاهر نمادین زیبایی طبیعت اطراف ما هستند، به عنوان ابزاری برای ورزش‌های تفریحی و مورد علاقه طبقات بالای جامعه، در اثر انکشافات ماوراء بحار و توسعه ارتباطات انسانی و ظهور ابزارهای مناسب حمل و نقل، در سه چهار قرن اخیر، به تمام نقاط دنیا برده شدند و در مناطق جدید نیز همان کارکرد سنتی خود را باز یافتند: «شکار توسط انسان». در مناطق جدید، شکار این پرندگان گاه توده‌های محلی آن را تا انقراض کامل پیش می‌برد و استمرار این نیازهای تفریحی، مستلزم ورود توده‌های جدیدی از آن بود. به تدریج پرورش آنها به ویژه کبک و قرقاول به شیوه نیمه‌فشرده مورد توجه قرار گرفت و پرندگان آماده با سن مناسب در شکارگاه‌ها رها‌سازی شده و همچنان این نوع فعالیت ادامه دارد. از طرفی گوشت پرندگان شکار خوش‌خوراک و لذیذ است، خطری برای دندان‌ها ندارد و دورریزی از آن بجا نمی‌ماند، و لذا به تدریج در رستوران‌های اینجا و آنجای کره خاکی طرفداران زیادی از میان طبقه متوسط پیدا کرده و با قیمت‌های مناسب در معرض فروش قرار گرفتند. از اینجا، علاقه ابناء بشر به پرورش فشرده آنها طرح می‌شود. ابتدا بلدرچین و سپس کبک و بعدتر قرقاول مورد توجه واقع می‌شوند، اگرچه پرورش فشرده و انبوه آنها، بخصوص قرقاول بدلیل استعداد مبتلا شدن به کانیبالیسم و مشکلات تولید مثلی و پایین بودن شاخص‌های عملکرد تولیدی و امثال آن خالی از دشواری نیست. به منظور اقتصادی کردن تولید و عرضه فراورده‌های پرندگان شکار در حد مصرف عمومی به ویژه در مقایسه با تولیدات مرغ خانگی از نوع گوشتی و تخمگذار، لازم است در مورد چگونگی پرورش آنها در شرایط فشرده و متراکم، تحقیقات بیشتری صورت پذیرد. در کنار آن، با توجه به گستره مرغزارهای نسبتاً کم‌مایه که خوشبختانه مناسب حیات پرندگان شکار است، بررسی مناطق زیست بومی مختلف، جاذبه‌های توریستی آنها و امکان سرمایه‌گذاری در زمینه غنی‌سازی‌ توسط این پرندگان در خور توجه و تحقیق بیشتر است.

در کشور ایران کبک و قرقاول از جمله پرندگان محافظت‌شده توسط سازمان محیط زیست هستند و شکار آ‌نها ممنوع است. اخیراً پرورش صنعتی آنها برای توسعه پرورشگاه‌های مصنوعی، شکارگاه‌های کنترل‌شده و کاهش فشار بر محیط زیست، ایجاد اشتغال و جاذبه‌های توریستی در دستور کار قرار گرفته است. به همین مناسبت بزرگ‌ترین واحد تولیدی این گونه پرندگان در منطقه مرکزی ایران در یزد شکل گرفته، هم‌اکنون مشغول فعالیت است و توده‌های اولیه برای توسعه تمامی فعالیت‌های فوق‌الذکر فراهم است. کتاب حاضر به منظور درک دقیق‌تر جایگاه پرندگان شکار به ویژه کبک و قرقاول، از نظر مبانی نگهداری، ‌پرورش، شرایط زیست‌بومی و... تدوین شده است. در فصل نخست، مبانی زیست‌شناسی، رده‌بندی و جایگاه آنها در میان سایر پرندگان و در فصل دوم اصول نگهداری آنها با تأکید بر انگیزش‌ها و علایق پرورش‌دهندگان با محوریت پرورش نیمه‌فشرده جهت رهاسازی آنها در طبیعت مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به انبوه کتب نشریافته در زمینه پرورش مرغ خانگی، در فصل بعد شرح مختصری در زمینه ساختمان‌ها و تجهیزات مورد نیاز برای پرورش آنها مطرح شده و در فصول بعد مبانی و اصول پرورش اولیه و پرورش دوره رشد آنها مورد مداقه قرار گرفته است. پرورش گله‌های مولًد و فن‌آوری جوجه‌کشی تخم پرندگان شکار در فصول 6 و 7 و جداول نیازهای غذایی و مقتضیات تغذیه‌ای در فصل 8 و بهداشت و بیماری‌های رایج آنها در فصل 9 شرح داده شده است. قابل توجه اینکه اصول پرورش پرندگان شکار با استثنائات خاصی که در این کتاب به آنها اشاره شده، همچون مرغ خانگی است و مراجعه به کتاب‌های نشریافته در این زمینه کمک شایانی به درک مبانی پرورش پرندگان شکار میکند. در فصل 10 اصول تنظیم طرح‌های سرمایه‌گذاری در حوزه پرورش پرندگان اشاره شده و پروژه‌ ساده‌ای پیشنهاد گردیده است تا بتوان مهم‌ترین عوامل هزینه- درآمد در واحدهای پرورشی این پرندگان را به همراه اصول بودجه‌بندی این فعالیت‌ها و بازاریابی آنها قبل از شروع هر گونه فعالیت پرورشی شناسایی کرده و با آنها آشنا گردید. در فصل بعد به کیفیت گوشت پرندگان شکار و نحوه فراوری، نگهداری و ‌پخت آنها مبادرت گردیده و در مورد چرخه شکار و رهاسازی کبک در طبیعت بحث شده است. در پایان اشاره مختصری به پرورش بلدرچین به عمل آمده و با مقایسه کلی آن با پرورش پرندگان شکار، مهم‌ترین ابعاد آنها تیتروار از نظر گذرانده شده است.                مرتضی بیکی، بهار 1391

اصول پرورش، نگهداری و آموزشطوطی

نگهداری پرندگان خانگی در خانه به ویژه از نوع طوطی،‌ تعهدی دراز مدت است. در صورت نگهداری و تربیت مناسب این پرندگان جالب، مفرح، وجیه‌ منظر و احیاناً دارای طلاقت بیان، مدت مدیدی در کنار انسان و همراه و مأنوس با وی می‌مانند. طوطی نه تنها پرنده خانگی بلکه پرنده همراه است و انسان نه صاحب، بلکه محافظ او است. نگهداری طوطی در خانه در جوهر خود به معنی آوردن قطعه‌ای از زیست‌بوم طبیعی آنها از نوع جنگل و دشت و دمن، به خانه است، ‌بویژه اینکه در گوشه‌ای از پاسیو منزل، سبزینه و برگ و بار مناسب و فضای کافی برای پروازشان فراهم شود. طوطی، پرنده‌ای وحشی است و لو در خانه زندگی کند. نگهداری طوطی به معنی محافظت از مخلوقی کاملاً طبیعی و اهلی‌نشده است. طوطی‌های آزاد و وحشی غرایز مشابهی دارند. با این همه نگهداری برخی از آنها راحت‌تر است و انتخاب‌‌شان تابع سلیقه، زمان فراغت و فضا و امکانات قابل دسترس ما است. نگهداری طوطی‌های بزرگ، زمان و امکانات زیادی می‌خواهد. طوطی‌های کوچک همچون مرغ عشق و پاراکیت به صورت جفت نگهداری می‌‌شوند. از آنجا که طوطی‌ها، حیواناتی اجتماعی، با جهت‌گیری به سمت گله هستند، لذا معیت و مجاورت با دیگران را دوست دارند. نگهداری طوطی درست به اندازه نگهداری یک کودک دردسر دارد. آنها قادر به باز کردن قفسه‌های آشپزخانه و درب یخچال هستند، کاغذ دیواری را باز و بازتر می‌کنند، پوسته‌های رنگ درها و پنجره‌ها را جدا می‌کنند، خود را در چاه توالت می‌اندازند؛ کارهایی که از دست کودک انسان بر نمی‌آید. آنها از خانه فرار می‌کنند و هرگز بر نمی‌گردند و محافظت از آنها اهمیت زیادی دارد. پس از ایجاد محیط مناسب در درون خانه، قفس بزرگی برایشان فراهم می‌شود تا در آن به پرواز درآیند. پرواز برای سلامت سیستم‌های تنفسی، عضلانی و اسکلتی آنها ضروری است. محل قرار دادن قفس نیز مهم است. آنها نقطه امنی در کنار دیوار، ‌دور از جریان هوا و در اطاق پر رفت و آمد را بیشتر می‌پسندند و تنها گذاشتن آنها در گاراژ،‌ پستو یا اطاق پشتی خانه بدبخت‌شان می‌کند. بعلاوه باید مقداری خرت و پرت بصورت انواع اسباب بازی برای آنها فراهم و اوقات فراغت‌شان را پر کرد. نگهداری طوطی تنها تأمین دان و آب آنها نیست. تأمین تغذیه و بهداشت مناسب آنها و افزایش طول عمرشان از جمله آگاهی‌های نوین انسان در زندگی با این پرنده همراه است به ویژه اینکه طول عمر زیادی دارند که در برخی موارد از مرز 100 سال می‌‌گذرد. رفتار طوطی‌‌ها، از ابعاد مهم نگهداری آنها است. از زمانی که خانم «ایرنه پپربرگ» به آزمایش و تبیین رفتار کاسکوی معروف «آلکس» پرداخت (اغلب نگه‌دارندگان و محققین طوطی، بانوان هستند)، دانش ما در این زمینه افزایش یافته و توانایی خارق‌العاده آنها را هر روز بیشتر درک کرده و احترام بیشتری به آنها می‌گذاریم. ریشه تمامی رفتارهای آنها به ما و دانش‌مان در آموزش و تربیت آنها بر می‌گردد. اگر طوطی ما گاز می‌گیرد، به دلیل رفتار خود ما با او است. برخی رفتارهای عجیب و دور از انتظار آنها کاملاً طبیعی هستند و نمی‌توان با درک و دریافت انسانی آنها را فهمید. برخی افراد صفات طوطی را از دریچه برداشت‌های انسانی خود تفسیر می‌کنند.

کارهایی که آنها انجام می‌دهند بخشی از ارتباط‌های پیچیده‌ آنها برای ایجاد رابطه با دیگر طوطی‌ها است. تمامی حرکات و سکنات طوطی‌‌ها (از زبان بدن تا سر و صدا) دارای معنی خاصی است و کلید درک آنها رفتن به درون ذهنیت طوطی‌ و ترسیم و فهم آن چیزی است که واقعاً می‌خواهند از طریق این رفتارها بیان کنند. آموزش روزانه و مرتب به همراه رعایت تغذیه و بهداشت مناسب آنها، موجب بهبود دو جنبه رشد و توسعه فیزیکی و ذهنی آنها شده و در درک متقابل طوطی و انسان نقش مؤثری دارند. انسان از همان مراحل اولیه پرورش و آموزش طوطی متوجه روند توسعه پیوند میان خود و طوطی خواهد شد. در کنار تمامی محاسن، طوطی‌ها بعضاً معایبی دارند که برای نگهدارنده آنها منبع اهانت و آزار است: جیغ و داد، ‌پرخواری، گاز گرفتن و به هم کوبیدن صدادار نوک‌ها. در این حالت است که انسان از آنها سرخورده شده و تنهایشان می‌گذارد. نتیجه اضطراب و فروخوردگی آنها است. رام کردن و آموزش طوطی‌ها و ایجاد رابطه دوستانه با آنها گامی به سوی آرزوی مصاحبت و دمخوری با آنها است. چنانچه این آروزها از حد واقعیت فراتر روند، به کجراهه می‌انجامد و در این رابطه دو طرفه، عملاً طوطی است که به شیوه غم‌باری می‌بازد. در آوردن طوطی‌ها از تنهایی و وقت‌گذرانی مناسب با آنها و پر کردن اوقات‌شان با اسباب‌بازی‌ها به ویژه برای طوطی‌هایی که در طبیعت نیز دارای رفتار اجتماعی بوده و به صورت دسته‌جمعی یا جفتی زندگی می‌کنند، حائز اهمیت است. عدم رعایت این نکات موجب ملال زندگی آنها شده و نتیجه، چیزی جز عصبانیت، تنش، سرکشی و تخریب نیست. علاوه بر تمامی امیدواری‌ها و ناکامی‌ها در حوزه پرورش و نگهداری طوطی در خانه، باید به یک نکته توجه داشت. تولید و تکثیر طوطی به دلایل متعدد کار مشکل و توان‌فرسا، کنترل بهداشت و سلامت آنها پرهزینه (به ویژه از نظر هزینه‌ چکاپ دامپزشکی) و فرایند آموزش تکلم آنها طولانی، ‌دقیق و مشحون از راز و رمز است ولی نتیجه کار،‌ خلق همدمی باهوش، سخنگو و همراهی همه‌عمر و نشان تلاش پیگیر و خلاقیت بی‌مانند انسان است‌. در کتاب حاضر با تأکید بر پس‌زمینه علمی هر یک از مباحث مطرح‌شده، سعی گردیده است پس از معرفی مختصر زیست‌شناسی طوطی و نحوه و روش طبقه‌بندی و انواع آنها، رایج‌ترین انواع طوطی در سطح جهان معرفی شده و پس از طرح مسائل مربوط به لانه‌سازی و مراقبت‌های اولیه (فصول 3 و 4)، ‌اصول تغذیه و تولید مثل آنها در دو فصل بعدی موشکافی گردد. در فصل هفتم، ‌روش‌ها و مکانیسم آموزش طوطی و در فصل هشتم مسائل بهداشتی و مهم‌ترین بیماری‌های آنها بیان می‌گردد. در فصول نهم تا یازدهم ویژگی‌های زیستی، برجسته‌ترین خصوصیات پرورشی و مهم‌ترین جنبه‌های آموزشی سه گونه معروف طوطی یعنی «عروس هلندی»، «کاسکو» و «مرغ عشق» مورد توجه قرار گرفته است.                                                            مرتضی بیکی، زمستان 1390

کتاب جامعکبوتر

در زلال آسمان چفت غروب، وقتی دختر گلگون خورشید ارغوان پیرهن آن «سو»ی بام زمان می‌برد، در دهلیز هوس‌انگیز کاهگل و کاهدان، در کهربای زمین با جذبه شورانگیز آن و «نقش» و «رنگ»‌ در تموز تابستان، دلیل راه و...، چه بسا عروج عمود و «تیزپر» کبوتری «جلد بام» و «تودهنی‌خورده» از «ناحریفان» «هرز» از «توربند» حبس و حزن تا عرصه نفس‌گیر و عبوس «تنگ بام» و «میل‌بازی» خودشیفته آن تا ثریای «مایه» و از آن بالاتر تا دو وجب مانده به شنگرف «ستارگان» و آنهم در تنهایی «کت‌گرفته» و «تن‌زده»، گرد شعفی خویشتن‌دار و باوری فروتن در درازنای روح تفتیده انسان بپاشد. یاد معراج، پرواز خیال «خوش‌سو» از «قفس» تن تا جایی در آن دوردست، تا نهانگاه ذهن در فراخنای بیکران هستی؛ نشئه جان «پنجه‌زن» در اقیانوس بهجت و سرور... و «آب‌تنی» در چرخشت آسمان «کبود‌تر» از لاجورد؛ اوج سکوت در دشت خیال، پرواز مهر در عمق آسمان و خلوتی بی‌امان در جلوتی تب‌دار. نمایش «شاه‌پر‌ها»، «پروازها» و آرزوهای «کلک» جان «کبکی» بال و پر کشیده در بیضه آسمان، در ساحت همو که «گرو»گان عشق است و شیرین‌سخنی «بازی‌دار» تا وحشیانه در «میان‌توی» زادبومش، در سراپرده کبوترخان «واریز» کند؛ تحفتی نسفته در میانه سراپرده «عشق‌بازی» و آیتی نهفته بر ضمیر خفته از بی‌نیازی و آنگاه دوباره میل پرواز؛ پرواز از« بام» تا مرزهای نامتناهی، از پروار تا پرواز، از هپروت جبان تا جبروت عیان، تا آنجا که طوفان شادی از عمق وجود و آتش مهر و شراره محبت از زمهریر سجود، دلنگان شود.... و... دوباره فرود از لامکان گیتی در مهبط «گنجه»، ‌سرساییدن در آستان دلداده دلدار و غرش آرام در کناره «بام»، «قو زدن» در «معلق» واژگونه و «زیر طاقی» دل‌آرام، کبوتربازی کبوتر و باز، کبوتر باختن بام یا نام، کبوترانه امید و مرغوای نابجان‌روا از مروای هم‌شهریان، در تیرگان تیرماه... تا قوال دهر چه در زبان کشد و نقال شهر چه بر خامه آرد و استاد کبوتردم تاریخ چه بیوسد و شاگرد دوبامه زمانه چه نیوشد. کبوتر در فرهنگ بسیاری ملت‌ها، پیام‌آور صلح، رسول سینه، شیر و عشق و مهراوه مهر و شوق لحظات جانکاه دم فرو بردن و انتظار است. بندرت جایی در این کره خاکی است که مردمی زندگی کنند و پرنده‌ای از جنس کبوتر نباشد. کبوتری باشد و مهرورزی و سپس در اندک زمانی شدت عمل او به فرزندانش را ندیده و قهر و مهر او را نیازموده باشد. همه ما رفتار قمری‌ها را در لانه‌های کوچک‌شان در پشت پنجره اطاق یا پستوی انبار خانه‌‌مان دیده‌و از سرعت پرورش جوجه و رها کردن آن حظ برده‌ایم. بازگشت کبوتر؟! به خانه، پس از یک پرواز طولانی و نشستن بر بام خانه، در همه اقطار عالم نشانه شور و شادی است و چه هیجان قلبی می‌آفریند!. بسیاری انسان‌ها که در قفای کبوتری چشم در عمق آسمان می‌دوزند، توسن خیال‌ آنها است که پای در زمین به پرواز در می‌آید. از میان بی‌شمار سایت‌ها و وبلاگ‌های فارسی در زمینه کبوتر، چه بسیارند که با احساسی تند و علاقه‌ای عمیق و شوری عاشقانه بدان می‌پردازند ولی معدودی از آنها مطالب جدی و منسجمی دارند. بعضاً غلط‌های املایی نویسنده‌ای نامعلوم بشکلی بی‌رویه، تکثیر و باز تکثیر شده است.

بندرت در مورد آیین‌های گروبندی، ‌شرایط، ‌دستورالعمل‌ها و استاندارد‌های آن مطلبی ارائه و تجربه افراد مطرح شده و تنها گریزهای پراکنده‌ای بعمل آمده است. بندرت مطلب بکر و بومی، در این زمینه می‌توان یافت در حالی که پیشگامان این مشغولیت تفننی علیرغم تجارب زیاد و رنگارنگی که دارند، بندرت در فضایی نیمه‌آکادمیک آنها را مطرح می‌کنند و همچنان دانسته‌های آنها پنهان می‌ماند و یا با زبان زرگری بیان می‌شود. زبانی که نوعاً با پیچیدگی‌های عمدی همراه است و پس از تعارفات زیاد وگاهاً برش‌های ناگهانی و تقطیع‌های بی‌مورد بیان می‌شوند. از مطالب نو و کلاسیک در زمینه کبوترداری، انعکاسی در آنها نمی‌توان یافت. با این وجود برخی نیز کارهای تفننی، تجربی و حتی آزمایشی خود را با جدیت و با الهامات شخصی و یا الگوگیری‌های ساده انجام داده‌اند ولی بدلیل آشنا نبودن با طراحی و مدل‌سازی مناسب آزمایشات علمی، نتیجه ملموس و مطمئنی نگرفته‌اند. این کتاب تلاشی است تا مجموعه‌ای از دانستنی‌های مربوط به کبوتر و مسابقات آنها در کشورهای مختلف جهان و ایران را گردآوری و در یک قالب منظم، قابل لمس، ساده و بدون درگیر شدن در مباحث علمی محض بیان کند تا هم عموم خوانندگان از آن بهره‌مند شوند و هم مضمون علمی آن برای مراجعه دیگر علاقه‌مندان قابل رجوع باشد. در فصل اول نگاهی گذرا به زیست‌شناسی، بوم‌شناسی، تاریخچه تکاملی و رفتارشناسی کبوتر بعمل آمده و در فصل بعد طبقه‌بندی، انواع و نژادهای مختلف کبوتر از دیدگاه غربی و ایرانی مطرح گردیده است. کبوترخانه بعنوان يکي از اجزاء اصلی نگهداری، پرورش و تربیت کبوتر در فصل بعد مورد توجه قرار گرفته است. در فصول بعد، فرمول مسابقه کبوتر و بعبارت بهتر ارکان اصلی این مسابقات بیان گردیده است. انتخاب کبوترهای اولیه برای شروع فعالیت کبوترداری؛ پرریزی کبوتر؛ تولید مثل و روش‌های مختلف جفت کردن کبوترها و بالاخره اصول کلی اصلاح نژاد کبوتر مورد بحث قرار گرفته است. در فصل هشتم، مسابقات کبوتر در کشورهای اروپایی (مسابقه مسافت) و استانداردهای آن بررسی و با مسابقات کبوتر در ایران (مسابقه پرش یا ساعت) مقایسه شده است. فصل نهم، قلب کتاب است: آموزش و شرطی کردن کبوترها و آماده‌سازی آنها برای پروازهای مسابقه مسافت. در این قسمت نگرش بیولوژیک، دانش علمی و روش عملی آماده‌سازی تیم مسابقه کبوترها برای شرکت در مسابقات تجزیه و تحلیل شده است. در انتهای هر یک از فصل‌ها، اشارات ضمنی و مختصر به پس‌زمینه همان موضوع در ایران شده و بدون مقایسه مستقیم، ‌در معرض دید خواننده قرار گرفته است. در فصل دهم، آموزش و آماده‌سازی کبوترها برای مسابقات پرش (ساعت) به روش ایرانی مورد توجه قرار گرفته و سعی شده برای هر یک نمونه‌های عملی ذکر گردد. برای تکمیل موضوعات و مباحث متعلق به کبوتر، در سه فصل بعدی تغذیه و‌خوراک‌دهی کبوتر مسابقه، بیماری‌ها و بهداشت کبوتر و پرورش کبوتر گوشتی مورد توجه قرار گرفته و در انتها با اشاره و معرفی مختصر کبوتربازان ایرانی، اصطلاحات و واژگان ویژه کبوتربازها ارائه شده است.                   مرتضی بیکی، زمستان 1392

كلياتصنعت پرورش طیور

گواهی‌نامه ملی مرغداری به دنبال یک دوره یک ساله آموزش مرغداری در سطح «انستیتو مزرعه شهرستان» در انگلستان ارائه می‌شود. همانگونه که از نام آن بر می‌آید تأکید عمده آن بر روی جنبه‌های عملی مرغداری است. این دوره‌ها برای آموزش جوانانی طراحی شده است که با هدف وارد شدن به شاخه‌هایی از صنعت طیور و اشتغال در فارم‌ها و جوجه‌کشی‌ها در آنها شرکت می‌کنند. این کتاب بر اساس سرفصل‌های مصوب این دوره رسمی تهیه گردیده است ولی محتویات آن نه تنها برای این دانش‌آموزان بلکه برای سایر مردمی که قصد انجام کار مشابهی دارند و یا به دلایلی قادر به شرکت در این دوره‌های رسمی نیستند، مناسب است. تجربه نویسنده، آقای کایت ویلسون امتیازات خاصی برای تدوین این کتاب در اختیار او نهاده است. او به عنوان مدرس دوره پرورش طیور در این انستیتوها مشغول به کار بوده و از راهنمایان گواهینامه ملی مرغداری است که به عنوان ممتحن در بورد گواهینامه ملی طیور فعالیت می‌کند و امتحان‌های این دوره‌ها را از دانش‌آموزان به عمل می‌آورد. مطلب مهم‌تر این که او برای سالیان متمادی مسئول سازماندهی طیور در «انجمن اسکان زمین» بوده است. وظیفه او کمک به مردمی بود که می‌خواستند در نتیجه کوشش خود تجربیات مرغداری را فرا گیرند. آقای ویلسون دارای دو نوع تجربه با ارزش است: دانستن نیاز دانش‌آموزان و دانستن مطالب عملی که برای موفقیت آنها ضروری است. در این کتاب بر مسایل عملی تأکید شده و به خواننده نشان می‌دهد که وظایف خود را دقیقاً چگونه انجام دهد. متن کتاب دارای هزاران نکته کوچک است که فرد زمانی که در شغل خاصی مشغول گردید با آنها مقابل می‌شود. اطلاعاتی از قبیل مقدار آب مورد نیاز مرغ‌ها، فضای دان‌خوری و فضای نشیمن‌گاه مورد نیاز هر مرغ و مطالبی از این دست، اطلاعات ضروری در زمینه مرغداری است. نویسنده به شیوه مناسب و بیان ساده‌ای مطالب مربوط به اصلاح نژاد و جوجه‌کشی را با نقل عملیات پذیرفته شده در این صنعت ارائه داده است. به همین دلیل این کتاب مورد علاقه بسیاری از دانش‌آموزان مرغداری است.

بسیاری از مؤلفین کتاب‌های رسمی پرورش طیور، انگیزه قوی دارند که به بحث در مورد اصول و تئوری‌های مختلف در زمینه‌های مورد بحث از قبیل تغذیه، اصلاح نژاد و امثال آن بپردازند. اگرچه این گونه مطالب ممکن است برای مرغداران متخصص که تا حدودی با تئوری‌های علمی آشنا هستند جذاب باشد ولی برای کارگران و کارکنان مرغداری که صرفاً به جنبه‌های عملی کارهای روزانه خود باید بپردازند از اهمیت فوری برخوردار نیست. آنها می‌خواهند اگر کاری انجام دادند، پیشرفت خاصی در کار آنها ایجاد شود. آنها در فعالیت روزانه خود علاقه چندانی به دلایل رخ دادن عواقب و نتایج اعمالی که انجام می‌دهند ندارند. چنین فردی می‌داند که اگر بخواهد، کتاب‌های علمی وجود دارند که جزئیات طبیعت این مطالب تخصصی را به آنها می‌آموزد. در تمامی طول کتاب نویسنده تلاش دارد نگرش یکسانی به کسب مهارت مرغداری نشان دهد. در نتیجه فصول مربوط به ساختمان‌سازی، رکوردبرداری و حسابداری نسبتاً گسترده‌تر از کتاب‌های معمولی هستند. تأکید مداوم بر کسب مهارت به همراه سبک قابل خواندن کتاب باعث شده است که این کتاب به ویژه برای کسانی مناسب باشد که موفقیت‌شان بستگی به توانایی‌شان در بکار بردن مهارت‌های مرغداری دارد.          مرتضي بيكي 1389

راهنمای سادهطب جایگزین

«پزشکی مدرن» طی چند قرن گذشته و به برکت میکروسکپ، تیغ جراحی،‌ مواد شیمیایی و در نتیجه تلاش‌ هزاران دانشمندی پا به عرصه وجود نهاد که به درون انسان، به درون اندام‌ها و سپس به درون سلول‌های او راه یافتند و فراتر از آن تغییر و تبدیلات شیمیایی و فرایندهای پیچیده درون سلولی را واکاوی کردند و بر اساس شواهد متقن به دست‌آمده، پایه پزشکی مدرن را بنا نهادند. به ناگزیر و بی‌تردید، امروزه پزشکی مدرن و متعارف غربی، جریان اصلی طبابت در تمامی کشورهای جهان است. «طب جایگزین»، همان گونه که از نام آن برمی‌آید به روش‌هایی گفته می‌شود که در حوزه پزشکی متعارف نمی‌گنجد و به جای شواهد علمی از سنت‌های تاریخی و فرهنگی ملل مختلف استفاده به عمل می‌آورد. روش‌های طب جایگزین از مبانی و روش‌شناسی متفاوتی برخوردار است و در آن از طیف وسیعی از دانسته‌های نیاکان، دانش سینه به سینه مردم و باورهای روحی آنها بهره‌برداری شده و بر عنصر کل‌نگری، خودمراقبتی، خوددرمانی و در نظرداشت خصایل روانی و طبیعت فرد تکیه دارد و تغذیه پایه و طب پیشگیری را مهم می‌داند. سنت‌ها و باور‌های طب جایگزین در کشورهای مختلف، تفاوت دارد. در هر کشور به فراخور تمایل و استقبال مردم،‌ قوانینی برای استفاده از آن‌ها وضع شده است. در بسیاری از کشورها، طب گیاهی به عنوان مهم‌ترین رکن طب جایگزین مورد استقبال مردم قرار گرفته و موارد مصرف گیاهان دارویی تبدیل به قانون شده و بعضاً با مجوز پزشک استفاده می‌شوند. در ایران نیز طب گیاهی به عنوان محور و شالوده اصلی طب جایگزین تلقی می‌گردد. در استرالیا و آلمان، ‌طب جایگزین اساساً به عنوان یک روش در اختیار تیم‌های رسمی پزشکان قرار دارد. در کشور‌های دیگر، بهره‌برداری از آن توسط پزشک‌ها رو به فزونی است. به همین دلیل آن را «طب مکمل» یا «طب تلفیقی» نیز می‌نامند. طب مدرن بر پایه شواهد متقن بنا شده است. این شواهد به روش‌های علمی به دست آمده و در نهایت تبدیل به تصمیم‌گیری کلینیکی ‌می‌شود. بنابراین قدرت و راستی این شواهد در توصیه‌های درمانی منبعث از آنها اهمیت دارد و ریسک‌ها و منافع حاصل از آنها مقایسه می‌شود. مدعیات کاربران طب جایگزین در خصوص کارایی قابل توجه آن مبتنی بر چنین شواهدی نیست و چه بسا کاربرد عملی آن نیز منجر به بهبود بیماری نگردد. طب جایگزین بر خلاف طب مدرن بر اساس تجربیات آزمایشگاهی و مطالعات کلینیکی بوجود نیامده است. اخیراً باورهای طب جایگزین بشدت مورد توجه قرار گرفته و تجربیات آزمایشگاهی برای بررسی صحت و دقت آنها بکار می‌رود و از نظرگاه انسان امروز و منافع و تعلقاتش، ابهام‌زدایی بیشتری می‌شود. به همین دلیل مرز بین آن‌ها و جریان اصلی پزشکی دائماً رو به تغییر است. جایگاه طب سنتی هر روز برجسته‌تر می‌شود.مدیریت درمانی مدرن به ویژه در ابعاد بیمارستانی، مبتنی بر دو جزء پزشکی و پرستاری است. شاید از فحوای مطالعات و اظهار نظرهای انجام شده در مورد طب مدرن و جایگزین بتوان نتیجه‌گیری کرد که طب مدرن همچنان و برای همیشه جایگاه خود را به عنوان روش اصلی درمان انسان‌ها حفظ کند و طب جایگزین بویژه در حوزه پرستاری مورد توجه بیشتری قرار گیرد.

اساساً طب جایگزین نوعی طبابت پیشگیرانه و مبتنی بر پرستاری است. در کتاب حاضر جایگاه تاریخی، نگرش فلسفی، توانمندی و محدودیت‌های هر یک از روش‌های طب جایگزین با دقتی موشکافانه ولی مختصر بررسی گردیده و روش‌های مختلف آن به ویژه از دیدگاه پرستاری مورد مد نظر قرار گرفته است. نویسندگان کتاب، پرستار هستند. خانم «کارن لی فونتن» پروفسور علوم پرستاری در دانشگاه پوردو آمریکا با بیش از 20 سال سابقه آموزشی است. بعلاوه وی یک مشاور بهداشتی برای مراجعات انفرادی و نیز زوج‌ها می‌باشد و وظیفه اصلی او عملیات مراقبت از سلامتی و شفا و علاج بیماری‌ها است. کتاب‌های مختلف او از قبیل «مشکل سلامتی در کلاس‌های درس»؛ «پرستاری در بهداشت ذهن»؛ «درمان‌های طب جایگزین در پرستاری»؛ همراهی کلینیکی در پرستاری بیماران ذهنی و روانی» و «روش‌های شفا از طریق درمان‌های طب جایگزین» است. کتاب حاضر ترجمه یکی از آثار او است که مطالب پایه و مقدماتی برای آموزش نوآموزان حرفه پرستاری و دیگر علاقمندان ارائه شده است. با توجه متن کتاب، دنیای طب جایگزین، دنیایی شلوغ و آشفته و در وهله اول هراس‌آور است که در آن عملیات کاملاً متفاوتی پیشنهاد می‌شود که ادعای افزایش سلامتی و بهبود انسان‌ها را دارند. کتاب ما را به شیوه‌ای زیرکانه به قلب درمان‌های طب جایگزین پیش می‌برد بدون اینکه با اصطلاحات و عبارات فلسفی خسته‌کننده هر یک از این روش‌ها درگیرمان کند. او با اشاره مختصر و مفید به مهم‌ترین مبانی و مصطلحات هر یک از روش‌های درمانی، به ما نشان می‌دهد که کدامیک از آنها برای‌مان مناسب است، به ویژه اینکه توجه کنیم بسیاری از این روش‌ها در حوزه تمدنی خاصی نشو و نما کرده و مهر فرهنگ و دانش بومی آنها بر پیشانی آن زده شده است. کتاب منبعی مفهومی از روش‌های درمانی مختلف از قبیل طب سنتی چینی، ‌آروماتراپی، ‌ماساژ، بیوفیدبک، ‌رؤیا، ‌درمان گیاهی، ‌مراقبه، ‌طب آیورودیک هند، ‌همیوپاتی، ‌یوگا، عبادت و... است. زبان کتاب بسیار ساده است به طوری که مفاهم پیچیده فلسفی طب چین و هند به زبان ساده مطرح شده است. کتاب با بیان اصول طب جایگزین آغاز گردیده و منافع هر یک از روش‌های درمانی به همراه آنچه که باید در آن حوزه به دنبال آن باشیم بیان شده. آنگاه در هر یک از این روش‌ها نشان داده شده است که چگونه می‌توان به یک کاربر یا شاغل باصلاحیت در هر یک از این حوزه‌ها تبدیل شد، چگونه دست به تشخیص زد و برای هر ناخوشی یا بیماری این و آن چه درمانی را انتخاب کرد که بهتر جواب دهد. نکته مهم اینکه در کنار طرح مشکل بیماری و موارد درمانی آن، شالوده اصلی کتاب، برای حفظ سلامت زندگی است و خواندن آن برای هر فردی حاوی امتیاز است.        مرتضی بیکی و امیرحسین بیکی؛ بهار 1393